Najważniejsze informacje

• U dorosłych z otyłością stosowanie semaglutydu powoduje większą utratę masy ciała niż przyjmowanie placebo (leku pozorowanego). Jednak ryzyko wystąpienia działań niepożądanych po 24 miesiącach jest w tej grupie prawdopodobnie większe niż w przypadku placebo. Stosowanie semaglutydu ma niewielki lub żaden wpływ (lub efekty są niepewne) na jakość życia, ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych i zgonu.

• Producent semaglutydu był zaangażowany w 17 spośród 18 uwzględnionych badań, co budzi wątpliwości co do wiarygodności wyników. Potrzeba więcej niezależnych badań, skupiających się na uczestnikach z różnych środowisk i miejsc.

Czym jest otyłość?

Otyłość to przewlekłe schorzenie, w którym dana osoba ma zbyt dużo tkanki tłuszczowej. Może ona zwiększyć ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca typu 2, choroby serca i naczyń krwionośnych (choroby układu sercowo-naczyniowego) oraz niektórych rodzajów nowotworów. Częstość występowania otyłości zwiększa się na całym świecie, stanowiąc duże obciążenie dla systemów opieki zdrowotnej. Leczenie otyłości często wiąże się z wprowadzeniem zmian w stylu życia, takich jak np. zdrowsza dieta i większa aktywność fizyczna. Jednak dla wielu osób utrzymanie tych zmian jest trudne, dlatego lekarze mogą zlecać stosowanie leków wspomagających odchudzanie.

Co to jest semaglutyd?
Semaglutyd jest lekiem, który naśladuje naturalny hormon jelitowy. Zmniejsza apetyt, tym samym wspomaga odchudzanie. Można go podawać w postaci zastrzyku lub doustnie. U niektórych osób przyjmujących semaglutyd występują działania niepożądane, takie jak złe samopoczucie, biegunka i niestrawność. Do podobnych leków zalicza się liraglutyd i tirzepatyd.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?
Chcieliśmy dowiedzieć się, jak dobrze semaglutyd działa u dorosłych z otyłością w perspektywie średnioterminowej (od 6 do 24 miesięcy) i długoterminowej (≥24 miesiące). Oceniliśmy jego wpływ na utratę masy ciała, działania niepożądane, problemy zdrowotne związane z otyłością, jakość życia oraz ryzyko zgonu.

Nie ocenialiśmy co dzieje się po zaprzestaniu przyjmowania semaglutydu.

Co zrobiliśmy?
Szukaliśmy badań, w których u osób z otyłością semaglutyd porównywano z placebo (lekiem pozorowanym), zmianą stylu życia lub z innym lekiem na odchudzanie. Porównaliśmy i przeanalizowaliśmy wyniki oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych.

Czego się dowiedzieliśmy?
Uwzględniliśmy 18 badań z udziałem 27 949 mężczyzn i kobiet w wieku od 41 do 69 lat, którzy przyjmowali semaglutyd przez okres od 6 miesięcy do ≥4 lat. Badania przeprowadzono głównie w krajach o średnim lub wysokim dochodzie i obejmowały głównie osoby rasy białej i azjatyckiej. Semaglutyd porównano z placebo, liraglutydem i tirzepatydem. W głównym porównaniu z placebo uzyskano następujące wyniki:

• W perspektywie średnioterminowej (16 badań, 10 041 osób): stosowanie semaglutydu, w porównaniu z placebo, prowadzi do większej utraty masy ciała (wyrażonej w %) oraz zwiększa liczbę osób tracących 5% masy ciała. U osób stosujących semaglutyd mogą wystąpić łagodne lub umiarkowane działania niepożądane, ale prawdopodobnie mają one niewielki lub żaden wpływ na decyzję o zaprzestaniu leczenia. Wpływ stosowania semaglutydu na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych jest niejasny. Semaglutyd prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na jakość życia i może nie zmniejszać w znaczący sposób częstości występowania poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych lub zgonów.

• W perspektywie długoterminowej (2 badania, 17 908 osób): zmniejszenie masy ciała prawdopodobnie utrzymuje się podczas stosowania semaglutydu, zarówno w ujęciu procentowym masy ciała, jak i liczby osób, które straciły 5% masy ciała. Semaglutyd prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych, a jego wpływ na ryzyko działań niepożądanych o nasileniu łagodnym do umiarkowanego nie jest pewny. Jednak te działania niepożądane prawdopodobnie powodują, że więcej osób decyduje się na przerwanie leczenia. Stosowanie semaglutydu prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na jakość życia, ryzyko poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych lub zgonu.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Jesteśmy przekonani, że osoby przyjmujące semaglutyd tracą na wadze więcej niż osoby przyjmujące placebo. Jednak producent semaglutydu był zaangażowany w większość badań, więc nasze zaufanie do wyników jest ograniczone. Miejsca badań i uczestnicy byli dość podobni, więc nie wiemy, jakie są efekty stosowania semaglutydu u osób z różnych środowisk i miejsc.

Na ile aktualne są powyższe dane?
Przedstawione dane są aktualne na dzień 17 grudnia 2024 r.

Najważniejsze informacje

• Mamy małą pewność lub brakuje nam zaufania do danych naukowych dotyczących wszystkich metod leczenia. Oznacza to, że nie ma jednoznacznych danych naukowych na poparcie stosowania różnych interwencji wspomagających rzucenie palenia tytoniu u osób z niższych grup społeczno-ekonomicznych (w porównaniu z osobami z wyższych grup), ani też na to, że jakakolwiek pojedyncza interwencja miałaby wpływ na nierówności w zakresie opieki zdrowotnej. Wniosek ten może jednak ulec zmianie w miarę publikowania kolejnych badań.

• Potrzeba większej liczby badań, w których zostaną przedstawione wskaźniki rzucenia palenia w zależności od statusu społeczno-ekonomicznego w każdej grupie badanej.

Rzucanie palenia a różnice w statusie społeczno-ekonomicznym

Palenie tytoniu jest głównym czynnikiem ryzyka chorób i przedwczesnego zgonu, powodując co roku śmierć jednego na 2 palaczy i 8 milionów osób na całym świecie. Osoby palące tytoń są bardziej narażone na występowanie chorób serca, płuc i nowotworów.

Istnieje wiele różnych metod leczenia, które mogą pomóc ludziom rzucić palenie. Leczenie to może obejmować farmakoterapię lub wsparcie behawioralne, np. poradnictwo. Można je realizować na różne sposoby.

Osoby z niższych grup społeczno-ekonomicznych (np. osoby o mniejszych dochodach, bezrobotne lub o niższym poziomie wykształcenia) częściej palą, ale rzadziej udaje im się rzucić nałóg przy pomocy obecnych metod leczenia, w porównaniu z osobami z wyższych grup społeczno-ekonomicznych.

Potencjalny wpływ rzucenia palenia na nierówności w opiece zdrowotnej

Nierówności zdrowotne to różnice w stanie zdrowia między grupami ludzi. Ponieważ palenie jest wyjątkowo szkodliwe i śmiertelne, większa liczba osób palących prowadzi do nierównego rozłożenia chorób i zgonów spowodowanych paleniem wśród grup znajdujących się w niekorzystnej sytuacji. To sprawia, że ​​palenie jest główną przyczyną nierówności w dostępie do opieki zdrowotnej. Zaprzestanie palenia jest kluczowe dla zmniejszenia tego ryzyka, a także dla zmniejszenia różnic w stanie zdrowia między osobami z różnych grup społeczno-ekonomicznych.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy obecne metody leczenia mające na celu pomóc dorosłym rzucić palenie tytoniu są skuteczniejsze czy mniej skuteczne u osób z różnych grup społeczno-ekonomicznych oraz czy mają potencjalny wpływ na równość w dostępie do opieki zdrowotnej.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań dotyczących wszelkich metod leczenia, które mogą pomóc dorosłym (w wieku 18 lat i starszym) rzucić palenie tytoniu. Szukaliśmy badań z randomizacją (RCT), w których uczestnicy byli losowo przydzielani do różnych grup leczenia.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań dotyczące liczby osób, które rzuciły palenie po co najmniej 6 miesiącach, w grupach o niższym i wyższym statusie społeczno-ekonomicznym. Następnie dokonaliśmy kategoryzacji potencjalnego wpływu interwencji na równość w dostępie do opieki zdrowotnej. Nasze zaufanie do danych naukowych oceniliśmy na podstawie takich czynników, jak metody badawcze i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 77 badań opisujących 127 791 dorosłych palaczy. Przeanalizowaliśmy szereg leków i metod wsparcia behawioralnego, które miałyby pomóc w rzuceniu palenia. Przeprowadzono 73 badania w krajach o wysokich dochodach.

Jakie są główne wyniki naszego przeglądu?

Elektroniczne papierosy z nikotyną i cytyzyna (lek) miały większy wpływ na wskaźniki rzucenia nałogu w grupach o niższym statusie społeczno-ekonomicznym niż w grupach o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym. Sugeruje to, że każda z tych interwencji może mieć potencjalnie pozytywny wpływ na równość w dostępie do opieki zdrowotnej w porównaniu z interwencją kontrolną. Stwierdziliśmy, że bupropion (lek przeciwdepresyjny) miał większy wpływ na wskaźniki rzucenia nałogu w grupach o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym niż w grupach o niższym statusie, co może wskazywać na negatywny wpływ na równość w dostępie do opieki zdrowotnej. Dane naukowe dotyczące nikotynowej terapii zastępczej są niejasne, a w przypadku warenikliny (leku) nie ma żadnych dowodów. Jesteśmy jednak bardzo niepewni powyższych wyników.

Dane dotyczące materiałów samopomocowych w formie drukowanej, wiadomości tekstowych i zachęt finansowych do rzucenia palenia wskazują, że odsetek osób rzucających palenie jest mniejszy w grupach o niższym statusie społeczno-ekonomicznym niż w grupach o wyższym statusie. Sugeruje to, że interwencje te mogą mieć negatywny wpływ na równość w zakresie opieki zdrowotnej w porównaniu z grupą kontrolną. Dane naukowe dotyczące poradnictwa osobistego nie wskazują na różnice między grupami społeczno-ekonomicznymi, natomiast poradnictwo telefoniczne i interwencje internetowe wykazały większy wpływ na wskaźniki rzucania nałogu w grupach o niższym statusie społeczno-ekonomicznym w porównaniu z grupami o wyższym statusie społeczno-ekonomicznym. Ponownie, mamy ograniczone zaufanie do tych wyników.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Mamy małą lub żadną pewność co do wyników badań, ze względu na: (1) niewielką liczbę badań; (2) różnice we wpływie interwencji na równość zdrowotną pomiędzy badaniami; (3) problemy z projektem lub przeprowadzeniem badań; (4) ograniczone dane dotyczące liczby osób, które rzuciły palenie w zależności od statusu społeczno-ekonomicznego i grupy badanej, co uniemożliwiło dalsze analizy. Więcej danych naukowych mogłoby zmienić lub wzmocnić nasze ustalenia.

Na ile aktualne są zgromadzone dane?

Dane są aktualne do 1 maja 2023 r.

Najważniejsze informacje

• Nie jest jasne, czy ketamina (podawana dożylnie, doustnie lub aplikowana jako krem na skórę) zmniejsza natężenie bólu. Podczas podawania dożylnego może jednak wywoływać skutki uboczne.

• Nie wiemy też czy stosowanie memantyny, dekstrometorfanu, amantadynu i magnezu zmniejsza natężenie bólu lub wywołuje skutki uboczne.

• Należy przeprowadzić więcej i lepszej jakości badań, aby ocenić jakie są korzyści i szkody związane ze stosowaniem ketaminy i innych antagonistów receptora NMDA w leczeniu bólu przewlekłego.

Czym jest ból przewlekły?

Ból przewlekły to taki, który utrzymuje się przez co najmniej 3 miesiące. To powszechny problem, który dotyka nawet 30% osób. Przewlekły ból może być objawem różnych schorzeń. Jego przyczyna może być też niewyjaśniona. Osoby z przewlekłym bólem często doświadczają zmęczenia, niepokoju, depresji oraz obniżonej sprawności i jakości życia.

Czym są antagoniści receptora N-metylo-D-asparaginianu (NMDA)?

Antagoniści receptora NMDA to grupa leków, które wpływają na pobudliwość nerwów związanych z bólem i inne funkcje mózgu. Należą do nich ketamina, memantyna, dekstrometorfan, amantadyna i magnez. Lekarze wykorzystują je w leczeniu wielu schorzeń, w tym bólu przewlekłego.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy ketamina i inni antagoniści receptora NMDA wykazują większą skuteczność w łagodzeniu bólu niż leczenie pozorowane (placebo), standardowa opieka albo inny lek. Chcieliśmy się również dowiedzieć, czy wywołują one jakiekolwiek skutki uboczne.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których u dorosłych z bólem przewlekłym oceniano wpływ stosowania ketaminy i innych antagonistów receptora NMDA w porównaniu z placebo, standardową opieką albo z innym lekiem. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie takich czynników jak wykorzystane metody i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 67 badań, w których wzięło udział 2309 osób z szeregiem przewlekłych stanów bólowych, w tym z nerwobólami (np. nerwobólem cukrzycowym, neuralgią popółpaścową), fibromialgią i zespołem wieloobjawowego bólu miejscowego (ang. complex regional pain syndrome, CRPS) . Odsetek kobiet biorących udział w badaniach wahał się od 11% do 100%. 39 badań dotyczyło ketaminy, 10 – memantyny, 9 – dekstrometorfanu, 3 – amantadyny, a 8 – magnezu. W 62 badaniach leki te porównano z placebo. Większość badań przeprowadzono w Europie, Wielkiej Brytanii i USA. 19% badań otrzymało pewną formę wsparcia finansowego od firm farmaceutycznych. Badania były zazwyczaj krótkie i trwały zaledwie kilka miesięcy.

Główne wyniki

Nie wiadomo, czy ketamina (podawana dożylnie, doustnie lub w postaci kremu na skórę) zmniejsza natężenie bólu. Ketamina podawana dożylnie może wywoływać niepożądane efekty, takie jak utrata kontaktu z rzeczywistością, nudności i wymioty. Nie wiadomo, czy istnieją niepożądane skutki przyjmowania ketaminy doustnie lub w postaci kremu.

Nie jest jasne, czy memantyna, dekstrometorfan i amantadyna (przyjmowane doustnie) lub magnez (podawany dożylnie lub doustnie) łagodzą natężenie bólu lub wywołują skutki uboczne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasza pewność co do wiarygodności prezentowanych danych naukowych jest ograniczona z kilku powodów. Istnieje możliwość, że osoby biorące udział w badaniach były świadome tego, jakiemu leczeniu zostały poddane. Nie wszystkie badania dostarczyły danych o wszelkich interesujących nas aspektach. Nie było wystarczającej liczby badań, by zyskać pewność co do uzyskanych wyników, a ponadto badania te obejmowały bardzo małe grupy.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Niniejsze dane naukowe są aktualne do czerwca 2025 roku.

Najważniejsze informacje

• Zapewnienie opieki dzieciom i młodzieży z cukrzycą typu 1 (ang. type 1 diabetes mellitus, DM1) w krajach o niskim i średnim dochodzie (ang. low- and middle-income countries, LMIC) stanowi wyzwanie ze względu na ograniczone środki i dostęp do leczenia.

• W wielu krajach wdrożono modele opieki nad chorymi na DM1, wspierane przez międzynarodowe inicjatywy. Nadal jednak występują poważne przeszkody, takie jak ograniczenia finansowe i brak kompleksowej opieki.

• Konieczne jest ciągłe podejmowanie wysiłków w celu zapewnienia młodym ludziom chorym na DM1 spójnej i skutecznej opieki, aby poprawić jakość ich życia i stan zdrowia.

Czym jest cukrzyca typu 1?

Cukrzyca typu 1 (DM1) jest przewlekłą chorobą, w której organizm nie jest w stanie produkować insuliny, czyli hormonu, który jest niezbędny w regulacji stężenia cukru we krwi. Nieleczona DM1 może skutkować poważnymi powikłaniami. Zalicza się do nich ślepotę i niewydolność nerek, a także przedwczesną śmierć.

Jak leczy się cukrzycę typu 1?

U chorych na DM1 stosuje się insulinoterapię i regularne monitorowanie stężenia cukru we krwi. Kluczowe jest również dostosowanie stylu życia, w tym diety i aktywności fizycznej. Kompleksowa opieka obejmuje dostęp do leków, edukacji diabetologicznej oraz wsparcia od pracowników ochrony zdrowia.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy zbadać i podsumować wyniki dotyczące sposobu organizacji i świadczenia opieki nad dziećmi i młodzieżą z DM1 (w wieku do 18 lat) w krajach o niskim i średnim dochodzie. Pod uwagę wzięliśmy takie aspekty jak: skład zespołów opieki medycznej, dostęp do leczenia i zapewnianie wsparcia w zakresie samokontroli.

Co zrobiliśmy?

Dokonaliśmy przeglądu badań, w których opisano modele opieki nad dziećmi i młodzieżą z DM1 w krajach o niskim i średnim dochodzie. Przeanalizowaliśmy dane uzyskane z 40 badań przeprowadzonych w 19 krajach leżących w 6 regionach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), aby zidentyfikować wspólne praktyki i wyzwania w tym zakresie.

Czego się dowiedzieliśmy?

Modele opieki znacznie różniły się w zależności od kraju i regionu.

• Afryka: dzięki programom wdrożonym w Kamerunie, Kenii, Rwandzie, Tanzanii i Ugandzie poprawiono infrastrukturę i zapewniono dostęp do bezpłatnej insuliny, materiałów do monitorowania stężenia cukru we krwi oraz do edukacji. Wciąż pozostały jednak wyzwania finansowe i logistyczne.

• Ameryki: Brazylia i Kuba skupiły się na redukcji występowania powikłań i poprawie wsparcia psychospołecznego, lecz nie udokumentowano tam wyników pacjentów.

• Azja Południowo-Wschodnia: W Bangladeszu, Indiach, Birmie, Sri Lance i Tajlandii wdrożono modele opieki wspierane przez międzynarodowe inicjatywy. Nie udało się jednak wyeliminować barier finansowych.

• Europa: Kazachstan i Turcja zapewniły bezpłatną insulinę oraz materiały eksploatacyjne.

- Wschodni region Morza Śródziemnego: W Maroku rozszerzono zakres świadczenia opieki na szpitale prowincjonalne i położono nacisk na edukację w zakresie samokontroli.

• Zachodni Pacyfik: Kambodża, Malezja, Wietnam i Laos otrzymały wsparcie z programu Action4Diabetes, w wyniku którego w tych krajach zwiększył się dostęp do insuliny i monitorowania pacjentów.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Brak ujednoliconego systemu oceniania i raportowania zawęża zakres dostępnych danych naukowych. W większości badań skupiono się na opisywaniu modeli opieki i nie oceniono ich długoterminowego wpływu na stan zdrowia pacjentów. Powszechnymi wyzwaniami były stabilność finansowania i dysproporcje w dostępie.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane są aktualne do grudnia 2023 r.

Czym są kamienie nerkowe?

Kamienie nerkowe to skupiska wapniowego materiału, który zazwyczaj jest twardy i może tworzyć się w jednej lub w obu nerkach. Przy dużej ilości niektórych minerałów w drogach moczowych, może dojść do powstania kamieni nerkowych. Kamienie te mogą być tak małe jak ziarnko piasku lub tak duże jak ziarnko grochu. W rzadkich przypadkach mogą osiągać nawet rozmiary piłek golfowych. Małe kamienie nerkowe często nie powodują żadnych objawów ani silnego bólu. Większe kamienie mogą blokować wydalanie moczu z nerki.

Jak leczy się kamienie nerkowe?

Osoby z dużymi kamieniami nerkowymi często wymagają leczenia. Do 2 najczęściej stosowanych metod ich leczenia zaliczamy: przezskórną nefrolitotomię (ang. percutaneous nephrolithotomy, PCNL) i wsteczną chirurgię śródnerkową (ang. retrograde intrarenal surgery, RIRS). PCNL polega na wprowadzeniu małej rurki przez skórę do nerki, a następnie użyciu różnych narzędzi do rozbicia i usunięcia kamieni. RIRS polega na wprowadzeniu długiej rurki wziernikowej przez cewkę moczową (rurkę odprowadzającą mocz z pęcherza moczowego na zewnątrz ciała) i moczowód (rurkę łączącą pęcherz moczowy z nerką) do nerki, a następnie użyciu różnych narzędzi do rozbicia i usunięcia kamieni. Nie jest jasne, jak wypada porównanie tych 2 metod leczenia.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy PCNL jest lepsza niż RIRS w leczeniu kamieni nerkowych. Interesowały nas głównie następujące wyniki:

• całkowite usunięcie kamieni
• ciężkie powikłania
• konieczność przeprowadzenia innego zabiegu w celu usunięcia kamieni
• nieplanowane wizyty lekarskie
• długość pobytu w szpitalu
• zwężenie lub uszkodzenie moczowodu
• jakość życia

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których PCNL porównywano z RIRS u dorosłych z kamieniami nerkowymi dowolnej wielkości i zlokalizowanymi w dowolnej części nerki. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz przeprowadziliśmy ocenę danych naukowych, biorąc pod uwagę takie czynniki jak metodologia i wielkość badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 42 badania, w których uczestników losowo przydzielono do jednej z 2 grup, w których stosowano PCNL albo RIRS. Łącznie wzięło w nich udział 4571 osób. Średni wiek uczestników wynosił od 27,7 roku do 59,3 roku, a średni rozmiar kamienia wynosił od 10,1 mm do 39,1 mm.

Główne wyniki

Stwierdziliśmy, że w porównaniu z osobami poddanymi leczeniu metodą RIRS, u osób poddanych leczeniu metodą PCNL prawdopodobieństwo pozbycia się kamieni po zabiegu jest większe, a ryzyko konieczności przeprowadzenia kolejnego zabiegu w celu usunięcia pozostałych kamieni jest mniejsze. PCNL prawdopodobnie nie zwiększa ryzyka ciężkich powikłań, choć może wiązać się z koniecznością dłuższego pobytu w szpitalu. Stwierdzono również, że prawdopodobieństwo zwężenia moczowodu u osób leczonych metodą PCNL nie jest większe niż u osób leczonych metodą RIRS. Nie znaleźliśmy żadnych danych naukowych dotyczących nieplanowanych wizyt lekarskich lub jakości życia.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Mamy niewielkie zaufanie do danych naukowych dla większości wyników, głównie dlatego, że badania nie były dobrze zaplanowane lub przeprowadzone, a wyniki różniły się znacznie w zależności od badania.

Na ile aktualne są przedstawione dane naukowe?

Ustalenia tego przeglądu są aktualne do 23 marca 2023 r.

Najważniejsze informacje

• W porównaniu z placebo (leczeniem pozorowanym), tirzepatyd prawdopodobnie pomaga dorosłym z otyłością schudnąć w perspektywie średnioterminowej (do 2 lat), a uzyskana redukcja masy ciała prawdopodobnie utrzymuje się w perspektywie długoterminowej (ponad 2 lata). Tirzepatyd może zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych innych niż ciężkie w perspektywie średnio- i długoterminowej, jednak prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych, w tym takich, które prowadzą do przerwania terapii tirzepatydem. Może mieć niewielki lub żaden wpływ na jakość życia, ryzyko wystąpienia poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych i śmiertelność.

• Producent tirzepatydu był zaangażowany w finansowanie, projektowanie, prowadzenie i raportowanie wyników wszystkich 9 włączonych badań. Powoduje to obawy o możliwość wystąpienia konfliktu interesów, który mogłyby wpływać na wyniki. Potrzebujemy więcej niezależnych badań.

Co to jest otyłość?

Otyłość to stan, w którym dana osoba ma zbyt dużo tkanki tłuszczowej, co może zwiększać ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca typu 2, choroby serca i niektóre rodzaje nowotworów. Leczenie otyłości często obejmuje modyfikację stylu życia, jak na przykład stosowanie zdrowszej diety oraz zwiększenie aktywności fizycznej. W niektórych przypadkach lekarze mogą przepisać leki wspomagające odchudzanie.

Co to jest tirzepatyd?

Tirzepatyd to lek opracowany w celu leczenia osób cierpiących na otyłość lub z problemami zdrowotnymi związanymi z masą ciała. Jego działanie polega na naśladowaniu 2 hormonów, które pomagają regulować apetyt, opróżnianie żołądka, uczucie sytości, stężenie cukru we krwi oraz metabolizm. Podaje się go w postaci zastrzyku 1 raz w tygodniu. Niektóre osoby przyjmujące tirzepatyd doświadczają działań niepożądanych, takich jak niestrawność, nudności, biegunka i zaparcie. Inne leki o podobnym działaniu to liraglutyd i semaglutyd.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy się dowiedzieć, czy tirzepatyd jest skuteczny u dorosłych z otyłością w perspektywie średnioterminowej (<2 lat) i długoterminowej (≥2 lata). Oceniliśmy jego wpływ na utratę masy ciała, problemy zdrowotne związane z otyłością, działania niepożądane, jakość życia oraz ryzyko zgonu. Nie ocenialiśmy co dzieje się po zaprzestaniu przyjmowania tirzepatydu.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których tirzepatyd porównywano z placebo (leczeniem pozorowanym), niestosowaniem leczenia, zmianą stylu życia lub z innym lekiem na odchudzanie. Skupiliśmy się na badaniach, w których porównywano tirzepatyd z placebo. Uwzględniliśmy badania, w których uczestników obserwowano przez ≥6 miesięcy. Podsumowaliśmy wyniki i oceniliśmy wiarygodność danych.

Czego się dowiedzieliśmy?

Uwzględniliśmy 9 badań z udziałem 7111 dorosłych z otyłością, w wieku od 36 do 65 lat, głównie z krajów o średnim i wysokim dochodzie. W 8 badaniach tirzepatyd porównywano z placebo, a w 1 badaniu tirzepatyd z semaglutydem. Tirzepatyd podawano w postaci cotygodniowych wstrzyknięć w dawkach od 5 mg do 15 mg. W głównym porównaniu z placebo (8 badań, 6361 osób) uzyskano następujące wyniki:

• Stosowanie tirzepatydu prawdopodobnie prowadzi do znamiennej utraty masy ciała w perspektywie średnioterminowej (do około 1,5 roku) i przypuszczalnie ten efekt utrzymuje się w perspektywie długoterminowej (około 3,5 roku).

• U osób przyjmujących tirzepatyd mogą wystąpić inne niż ciężkie działania niepożądane, ale prawdopodobieństwo przerwania leczenia z ich powodu może być nie większe lub mniejsze niż u osób przyjmujących placebo. Różnica pod względem częstości występowania poważnych działań niepożądanych może być niewielka lub żadna.

• Tirzepatyd może mieć niewielki lub żaden wpływ na częstość występowania zdarzeń sercowo-naczyniowych i prawdopodobnie nie poprawia jakości życia, ani nie zmniejsza śmiertelności.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasze zaufanie do danych naukowych jest ograniczone ze względu na obawy dotyczące sposobu przeprowadzenia niektórych badań. Wyniki dotyczące perspektywy długoterminowej opierają się jedynie wynikach jednego badania. Producent tirzepatydu sfinansował wszystkie badania, co budzi obawy co do wiarygodności wyników. Potrzebujemy więcej niezależnych badań.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane są aktualne do grudnia 2024 r.

Najważniejsze informacje

• Terapia poznawczo-behawioralna bezsenności (CBT-I) to rodzaj terapii rozmową, która pomaga zauważać negatywne myśli, kwestionować je i uczyć się zdrowszych sposobów myślenia i zachowania, co może nieznacznie zmniejszyć nasilenie bezsenności i poprawić jakość snu u chorych na nowotwory, w porównaniu z innymi metodami leczenia, ale nie ma pewności czy te wyniki są w pełni wiarygodne.
• CBT-I prawdopodobnie nie powoduje niepożądanych lub szkodliwych skutków, ale nie ma pewności co do tego wniosku.
• Przyszłe badania powinny koncentrować się na zrozumieniu, w jaki sposób chorzy na różne nowotwory i na różnych etapach leczenia reagują na CBT-I.

Dlaczego bezsenność stanowi problem u chorych na nowotwory?

Wiele osób chorych na nowotwór zmaga się z bezsennością, czyli ma problemy ze snem nawet wtedy, gdy mają możliwość się wyspać. Chorzy na nowotwory są bardziej narażeni na występowanie bezsenności niż populacja ogólna. Mogą mieć problemy ze snem z powodu bólu, stresu, uczucia niepokoju lub skutków ubocznych wynikających z leczenia. Niedobór snu może sprawić, że będą się czuć bardziej zmęczeni, niespokojni lub przygnębieni, co utrudnia radzenie sobie z chorobą nowotworową i jej leczeniem.

Jak leczy się bezsenność u osób chorych na nowotwory?

Istnieją 2 główne sposoby leczenia bezsenności: farmakologiczny oraz niefarmakologiczny, taki jak CBT-I i ćwiczenia fizyczne. CBT-I to ustrukturyzowana terapia, która pomaga ludziom nauczyć się inaczej myśleć o śnie, zrozumieć jak działa sen oraz korzystać z praktycznych narzędzi, takich jak:

• kształtowanie lepszych nawyków związanych ze snem;
• trenowanie mózgu do kojarzenia łóżka z procesem snu;
• ograniczenie czasu spędzanego w łóżku w celu poprawy jakości snu.

Chociaż CBT-I jest powszechnie uznawana za terapię pierwszego wyboru w leczeniu bezsenności w populacji ogólnej, jej skuteczność u osób chorych na nowotwory nadal wymaga dokładnej, szczegółowej i aktualnej oceny.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy CBT-I była bardziej skuteczna niż (1) niestosowanie leczenia lub (2) inne metody leczenia pod względem redukcji nasilenia bezsenności, poprawy jakości snu oraz parametrów dzienniczka snu, takich jak: godzina pójścia spać, długość trwania procesu zasypiania i liczba wybudzeń w ciągu nocy. Chcieliśmy się również dowiedzieć, czy CBT-I doprowadziło do jakichkolwiek niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których CBT-I porównywano z innymi metodami leczenia u chorych na nowotwory. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań, a także oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 21 badań z udziałem 2431 osób, głównie dorosłych kobiet, u których rozpoznano raka piersi. 17 spośród 21 badań przeprowadzono w Ameryce Północnej. Zidentyfikowaliśmy 5 porównań. W niniejszym podsumowaniu przedstawiamy wyniki 2 głównych porównań:

• CBT-I w porównaniu z niestosowaniem aktywnego leczenia;
• CBT-I w porównaniu z ćwiczeniami aerobowymi.

Najważniejsze wyniki

CBT-I w porównaniu z niestosowaniem aktywnego leczenia

U chorych na nowotwory CBT-I może nieco zmniejszać nasilenie bezsenności, poprawiać jakość snu i większość parametrów dzienniczka snu. Nie wpływała przy tym na ryzyko wystąpienia niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń. Nie mamy jednak pewności co do wyników dotyczących nasilenia bezsenności, tego, jak często lub jak szybko ludzie budzą się po zaśnięciu oraz co do poważnych niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń.

CBT-I w porównaniu z ćwiczeniami aerobowymi

CBT-I może nieznacznie zmniejszać nasilenie bezsenności i poprawiać jakość snu, nie powoduje przy tym poważnych niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń. Jednak stosowanie CBT-I może powodować niewielką lub żadną różnicę w zakresie większości parametrów dzienniczka snu. Jesteśmy bardzo niepewni wyników dotyczących poważnych niepożądanych lub szkodliwych zdarzeń i całkowitego czasu trwania snu zarejestrowanego w dzienniczku snu.

Jakie są ograniczenia zgromadzonych danych naukowych?

Nie mamy pewności do zgromadzonych danych naukowych, ponieważ uczestnicy badań mogli wiedzieć jakie leczenie otrzymują, co z kolei mogło wpłynąć na ich reakcję na leczenie (brak zaślepienia uczestników badania). Ponadto liczba badań była zbyt mała, aby mieć pewność co do wyników dotyczących interesujących nas punktów końcowych.

Na ile aktualne są zgromadzone dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do kwietnia 2025 roku.

Najważniejsze informacje

- Pracownicy ochrony zdrowia mają obowiązek zgłaszania nieoczekiwanych i szkodliwych reakcji na leki. Tego rodzaju reakcje określa się terminem „niepożądane zdarzenia” i obejmuje on zarówno niepożądane reakcje na lek (ang. adverse drug reactions - ADR), jak i błędy w stosowaniu leków (ang. medication errors - ME).

- Sesja edukacyjna (popularyzacja, warsztaty osobiste lub telefoniczne), wraz z dostarczeniem karty przypominającej i formularza zgłoszenia ADR, może znacznie zwiększyć liczbę zgłoszeń ADR.

- Korzystanie ze standardowego formularza wypisu z dodatkowymi pozycjami ADR, który ma ułatwiać zgłaszanie ADR, może nieznacznie zwiększyć liczbę składanych raportów ADR.

- Przyszłe badania muszą ocenić korzyści (wzrost liczby składanych raportów o niepożądanych zdarzeniach związanych z lekami) i szkody (wzrost liczby fałszywych raportów o niepożądanych zdarzeniach związanych z lekami) wynikające z wszelkich interwencji mających na celu poprawę raportowania przez pracowników ochrony zdrowia niepożądanych zdarzeń leków.

- Należy opracować interwencje odpowiednie do zastosowania w krajach o niskich i średnich dochodach i poddać je rygorystycznej ocenie.

Jaki był cel przeglądu?

Celem przeglądu Cochrane było sprawdzenie, czy interwencje skierowane do pracowników ochrony zdrowia są skuteczne w zakresie poprawy zgłaszania przez nich niepożądanych zdarzeń związanych ze stosowaniem leków. Do niepożądanych skutków działania leków zalicza się wszelkie niepożądane reakcje na leki (ADR) oraz błędy w ich stosowaniu (ME).

Co zrobiliśmy?

Przyjrzeliśmy się danym z różnych badań, aby dowiedzieć się, czy interwencje skierowane do pracowników ochrony zdrowia mogą zwiększyć liczbę zgłaszanych przez nich niepożądanych zdarzeń związanych z przyjmowaniem leków. Porównaliśmy całkowitą liczbę raportów o niepożądanych zdarzeniach związanych z lekami (obejmujących zarówno zgłoszenia ADR, jak i ME) złożonych przez pracowników ochrony zdrowia. Interesowała nas również liczba fałszywych raportów o niepożądanych zdarzeniach związanych z przyjmowaniem leków. Oprócz całkowitej liczby raportów odrębnie przeanalizowaliśmy liczbę zgłoszeń dotyczących niepożądanych zdarzeń związanych ze stosowaniem leków, które zostały sklasyfikowane jako ciężkie, o wysokiej przyczynowości (tj. takie, które najprawdopodobniej zostały spowodowane przez lek), nieoczekiwane (tj. wcześniej nieznane) lub związane z niedawno stosowanymi lekami (tj. stosowane wyłącznie w ciągu ostatnich pięciu lat).

Czego się dowiedzieliśmy?

W niniejszym przeglądzie uwzględniono 15 badań (62 389 uczestników), w których porównywano wpływ różnych interwencji skierowanych do pracowników ochrony zdrowia w celu zwiększenia liczby raportowanych przez nich niepożądanych zdarzeń związanych ze stosowaniem leków. Wszystkie badania przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach. W żadnym z badań nie sprawdzano, czy interwencje te prowadziły do większej liczby fałszywych zgłoszeń niepożądanych zdarzeń związanych działaniem leku.

W porównaniu ze standardową praktyką (spontaniczne zgłaszanie i pewne szkolenia prowadzone przez regionalne jednostki monitorujące bezpieczeństwo leków), sesja edukacyjna na temat przyczyn i sposobów zgłaszania niepożądanych zdarzeń, a także przypomnienie treści sesji i udostępnienie formularza zgłaszania niepożądanych zdarzeń, może zwiększyć liczbę zgłoszeń dokonywanych przez pracowników ochrony zdrowia.

W porównaniu ze standardową praktyką (zgłaszanie spontaniczne), korzystanie ze standardowego formularza wypisu z dodatkowymi pozycjami ADR dotyczącymi wystąpienia ADR i jego rozwoju może również nieznacznie zwiększyć liczbę składanych zgłoszeń. Testowany wystandaryzowany formularz opierał się na systemie „Grup związanych z diagnozą”, służącym do rejestrowania diagnoz pacjentów oraz procedur medycznych i chirurgicznych wykonywanych u nich podczas pobytu w szpitalu.

Nie mamy pewności co do skuteczności innych interwencji, które były oceniane w badaniach, w tym:

- wysyłanie listów informacyjnych lub wiadomości mailowych do lekarzy rodzinnych i pielęgniarek;

- interwencje obejmujące wiele aspektów, w tym zachęty finansowe i niefinansowe, grzywny, edukację i karty przypominające;

- wdrażanie regulacji rządowych wraz z zachętami finansowymi;

- dołączanie formularzy raportów ADR do biuletynów kwartalnych i recept;

- udostępnienie hiperłącza do formularza sprawozdawczego w elektronicznej dokumentacji medycznej szpitali;

- udoskonalenie metody raportowania poprzez przebudowę internetowego elektronicznego systemu raportowania błędów;

- obecność farmaceutów klinicznych w szpitalach, którzy aktywnie identyfikują niepożądane zdarzenia związane z przyjmowaniem leków oraz zachęcają do ich wykrywania i zgłaszania.

Jak aktualny jest przegląd?

Dane naukowe przedstawione w niniejszym przeglądzie opierają się na wyszukiwaniach przeprowadzonych do października 2022 r.

Wprowadzenie

Glejaki to bardzo agresywne nowotwory mózgu. Często pojawiają się szybko i mają niszczycielskie skutki w zależności od ich lokalizacji w mózgu. Często dotykają one dotychczas dobrze i wysoko funkcjonujące osoby bez żadnych "znaków ostrzegawczych". Nie są znane żadne czynniki ryzyka. Wpływ na osoby cierpiące na glejaka wielopostaciowego, ich rodziny, przyjaciół i społeczeństwo jest bardzo problematyczny. Standardowa terapia obejmuje resekcję guza, a następnie skojarzoną chemioterapię i radioterapię, po których następuje dodatkowe sześć miesięcy chemioterapii. Strategia ta ma na celu jedynie kontrolę i powstrzymanie choroby oraz opóźnienie jej nawrotu, ponieważ obecnie nie ma skutecznego postępowania pozwalającego na wyleczenie.

Naukowcy zbadali i znaleźli wiele zmian w genach w pobranych próbkach tkanek glejaka, co pozwoliło na przeprowadzenie badań klinicznych oceniających nowe terapie lekowe. Receptor naskórkowego czynnika wzrostu (ang. epidermal growth factor receptor; EGFR), który normalnie kontroluje wzrost komórek, jest nieprawidłowy w glejakach w około 30% do 60% przypadków. Ta nieprawidłowość może prowadzić do niepohamowanego wzrostu komórek, replikacji i zwiększenia agresywnego potencjału nowotworu. Obecnie uznaje się, że osoby z glejakami z nieprawidłowym EGFR może cechować krótszy czas przeżycia.

Przeprowadzono kilka badań klinicznych leków ukierunkowanych na to białko. Przegląd ten miał na celu zebranie wszystkich dostępnych danych naukowych i ocenę ryzyka i korzyści związanych z tego typu terapią w glejakach, a w szczególności, czy leki anty-EGFR mogą poprawić przeżycie, pozostając jednocześnie tolerowaną terapią bez skutków ubocznych.

Metody

Przeszukaliśmy medyczne bazy danych do kwietnia 2020 roku pod kątem badań z randomizacją (rodzaj badania, w którym uczestnicy są przydzielani do jednej z dwóch lub więcej grup leczenia przy użyciu metody losowej), w których stosowano terapie anty-EGFR u osób z glejakiem.

Najważniejsze wyniki

Ogólnie rzecz biorąc, nie zaobserwowano żadnych korzyści w zakresie poprawy przeżycia całkowitego dzięki zastosowaniu terapii anty-EGFR u nowo zdiagnozowanych osób z glejakiem lub w przypadku jego nawrotów. Stosowanie terapii anty-EGFR nie wiązało się z nasileniem działań niepożądanych, takich jak niski poziom białych krwinek lub płytek krwi. Wystąpiły pewne spodziewane skutki uboczne, w tym wysypka skórna i biegunka, ale nie były one poważne i nie wydawały się wpływać na jakość życia uczestników. Terapia anty-EGFR nie opóźniła pogorszenia choroby u nowo zdiagnozowanych osób z glejakami, ale zaobserwowano poprawę wśród osób z nawracającą chorobą.

Wnioski

Obecnie nie ma wystarczających danych naukowych na poparcie stosowania terapii anty-EGFR w nowo zdiagnozowanym lub nawracającym glejaku wielopostaciowym. Chociaż terapia jest ogólnie oczekiwana, podobnie jak w przypadku innych terapii anty-EGFR, w przypadku ABT-414 mogą wystąpić znaczące skutki uboczne obejmujące oczy. Ogólnie rzecz biorąc, terapie anty-EGFR nie miały wpływu na jakość życia. Przyszłe zastosowanie terapii anty-EGFR w leczeniu glejaka wielopostaciowego wymaga dalszych badań. Przyszłe badania powinny być promowane i dostosowane do osób z glejakiem wielopostaciowym ze znanymi nieprawidłowymi receptorami EGFR.

Najważniejsze informacje

• Kofeina jest skutecznym lekiem stosowanym w celu zmniejszenia ryzyka zgonu lub uniknięcia ciężkiego uszkodzenia płuc u wcześniaków, ale konieczne są dalsze badania, aby w pełni zrozumieć, kiedy należy rozpocząć tę terapię.

• Dane naukowe dotyczące tego, kiedy należy rozpocząć terapię kofeiną u wcześniaków są niejednoznaczne.

• W przyszłych badaniach należy zbadać różne ramy czasowe i różne powody podawania kofeiny u wcześniaków, ponieważ na podstawie obecnych badań nie możemy wyciągnąć jednoznacznych wniosków.

Czym jest kofeina?

Kofeina jest najpopularniejszym lekiem stosowanym u wcześniaków w przypadku bezdechu (przerwy w oddychaniu) oraz w celu zmniejszenia ryzyka zgonu i innych konsekwencji przedwczesnego porodu.

Dlaczego kofeina jest ważna dla wcześniaków przebywających na oddziale intensywnej opieki neonatologicznej (OION)?

U wcześniaków wymagających specjalistycznej i intensywnej opieki zwykle występują problemy z oddychaniem, co prowadzi do uszkodzeń narządów, w tym do uszkodzenia mózgu. Podawanie kofeiny pomaga wcześniakom w oddychaniu i zmniejsza ryzyko zgonu lub zapobiega ciężkim uszkodzeniom płuc.

Czego się dowiedzieliśmy?

Chcieliśmy się dowiedzieć, jaki jest najlepszy czas i powód, aby rozpocząć terapię kofeiną u wcześniaków i jak takie leczenie wpływa na:

• ryzyko zgonu dziecka z jakiejkolwiek przyczyny;

• ryzyko wystąpienia przewlekłej choroby płuc;

• ryzyko wystąpienia jakichkolwiek negatywnych skutków związanych ze stosowaniem kofeiny, które doprowadzają do przerwania terapii;

• czas trwania sztucznego podtrzymywania oddychania (wentylowania) u dziecka;

• długość pobytu dziecka w szpitalu;

• liczbę niemowląt z ≥1 epizodem bezdechu;

• ryzyko wystąpienia przerywanej hipoksemii (krótkotrwałego spadku stężenia tlenu we krwi).

Co zrobiliśmy?

Sprawdziliśmy 11 badań, w których stosowano kofeinę w różnych przedziałach czasowych i z różnych powodów, tj. podawano ją:

• w ciągu 2 h od urodzenia vs w ciągu 2–24 h od urodzenia;

• w ciągu 72 h od urodzenia vs po 72 h od urodzenia;

• w ciągu 72 h od urodzenia (u wszystkich dzieci – przyp. tłum.) vs tylko u noworodków z objawami;

• u dzieci z minimalnymi objawami vs u dzieci w przypadku wystąpienia ciężkiego bezdechu (tj. u dzieci, które wymagały pomocy, aby ponownie zacząć oddychać za pomocą masażu serca lub wsparcia oddechowego);

• w trakcie leczenia respiratorem vs w momencie ekstubacji (usunięcia rurki oddechowej).

Przeanalizowaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych, w oparciu o sposób przeprowadzenia badań i wielkość próby.

Czego się dowiedzieliśmy?

Uwzględniliśmy 11 badań obejmujących 774 dzieci, opublikowanych w latach 2014–2023. Znaleźliśmy 7 trwających badań.

Jakie są główne wyniki?

• Dane naukowe są bardzo niejednoznaczne dla wyników raportowanych w porównaniach dotyczących: podawania kofeiny w ciągu 2 h od urodzenia w porównaniu z jej podawaniem w ciągu 2–24 h od urodzenia oraz podawania kofeiny w ciągu 72 h od urodzenia w porównaniu z jej podawaniem po 72 h od urodzenia. Jednak podawanie kofeiny w ciągu 72 h od urodzenia prawdopodobnie zmniejsza ryzyko bezdechu i przewlekłej choroby płuc.

• Podawanie kofeiny w ciągu 72 h od urodzenia (wszystkim dzieciom – przyp. tłum.) prawdopodobnie zmniejsza ryzyko przewlekłej choroby płuc w porównaniu z leczeniem tylko tych niemowląt, u których występują objawy. Mamy niewielką pewność lub nie jesteśmy pewni innych punktów końcowych w tym porównaniu, ponieważ nie przeprowadzono wystarczającej liczby badań, aby mieć pewność co do naszych wyników.

• W żadnym z badań nie porównywano rozpoczęcia podawania kofeiny u noworodków z minimalnymi objawami w porównaniu z rozpoczęciem jej podawania w przypadku wystąpienia ciężkiego bezdechu (leczonego stymulacją lub wentylacją).

• Rozpoczęcie podawania kofeiny w trakcie wentylacji mechanicznej może skutkować znacznym skróceniem czasu, przez jaki dzieci muszą być wentylowane i może zmniejszać ryzyko wystąpienia przewlekłej choroby płuc, w porównaniu z rozpoczęciem podawania kofeiny w momencie usunięcia rurki oddechowej.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nie znaleźliśmy żadnych badań porównujących rozpoczęcie podawania kofeiny u noworodków z minimalnymi objawami w porównaniu z rozpoczęciem jej podawania w przypadku wystąpienia ciężkiego bezdechu (leczonego stymulacją lub wentylacją). W żadnym z badań nie raportowano epizodów przerywanej hipoksemii (krótkotrwałych spadków stężenia tlenu we krwi). Wyniki przyszłych badań mogą zmienić wnioski tego przeglądu.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do 23 kwietnia 2025 r.

Najważniejsze informacje

• U osób z chorobami sercowo-naczyniowymi (ChSN; tzn. takimi, które wpływają na serce i naczynia krwionośne) stosowanie kolchicyny w małych dawkach przez co najmniej 6 miesięcy wiąże się z mniejszym ryzykiem zawału serca i udaru mózgu i nie zwiększa ryzyka wystąpienia ciężkich działań niepożądanych.

• Przyjmowanie kolchicyny w małych dawkach prawdopodobnie nie zmniejsza ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny lub konkretnie z powodu choroby serca, ani nie wpływa na liczbę osób, które wymagają leczenia w celu rozszerzenia naczyń krwionośnych w sercu.

• Stosowanie kolchicyny wydaje się zwiększać ryzyko wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego (np. biegunki, nudności), ale są one zwykle łagodne i szybko mijają.

Wprowadzenie

Choroby sercowo-naczyniowe (ChSN; tzn. takie, które wpływają na serce i naczynia krwionośne) są często spowodowane niewielkim stanem zapalnym w całym organizmie, co prowadzi do powtarzających się, poważnych (negatywnych) działań niepożądanych ze strony układu sercowo-naczyniowego (np. zawału serca, udaru mózgu lub zgonu). Kolchicyna jest uznanym lekiem przeciwzapalnym, który jest tani, powszechnie dostępny i można go przyjmować doustnie, co czyni go obiecującym dodatkowym leczeniem dla osób obciążonych dużym ryzykiem ponownego wystąpienia zdarzeń sercowo-naczyniowych.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

W ostatnich latach przeprowadzono szereg badań z randomizacją w celu zbadania korzyści i szkód związanych z leczeniem kolchicyną w małych dawkach w celu zapobiegania kolejnym incydentom sercowo-naczyniowym, takim jak zawał serca lub udar mózgu, po pierwszym incydencie (jest to tzw. „profilaktyka wtórna”). Celem niniejszego przeglądu było dostarczenie systematycznej oceny korzyści i szkód związanych ze stosowaniem kolchicyny przez co najmniej 6 miesięcy u dorosłych z rozpoznaną ChSN lub u których niedawno wystąpił incydent sercowo-naczyniowy.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy wszystkich badań, w których u osób z ChSN oceniano skutki stosowania kolchicyny w małych dawkach przez co najmniej 6 miesięcy, w porównaniu z placebo (leczeniem pozorowanym) lub z niestosowaniem leczenia. Systematycznie wyodrębniliśmy informacje ze wszystkich istotnych badań i ocenialiśmy, jak dobrze je przeprowadzono. Następnie połączyliśmy wyniki i oceniliśmy wiarygodność danych naukowych.

Główne punkty końcowe obejmowały: zgon z jakiejkolwiek przyczyny (umieralność), zawał serca, udar mózgu, leczenie rozszerzające naczynia krwionośne w sercu (rewaskularyzację wieńcową), zgon z przyczyn sercowo-naczyniowych (śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych), jakość życia, ciężkie działania niepożądane (negatywne skutki uboczne) i działania niepożądane ze strony przewodu pokarmowego (żołądkowo-jelitowe).

Czego się dowiedzieliśmy?

Zidentyfikowaliśmy 12 badań, które objęły 22 983 pacjentów z ChSN i analizowano w nich korzyści i szkody związane z leczeniem kolchicyną w małych dawkach.

Dane naukowe o wysokiej pewności wskazują, że leczenie kolchicyną w małych dawkach zmniejsza ryzyko zawału serca i udaru mózgu, bez zwiększania ryzyka ciężkich działań niepożądanych. Jednak stosowanie kolchicyny wiąże się z większym ryzykiem wystąpienia działań niepożądanych ze strony przewodu pokarmowego, choć były one łagodne i szybko mijały. Dane naukowe sugerują, że kolchicyna prawdopodobnie nie zmniejsza ryzyka zgonu lub konieczności rewaskularyzacji wieńcowej. Wpływ na jakość życia i częstość hospitalizacji jest nieznany, ponieważ w dostępnych badaniach nie mierzono tych wyników.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Mamy dużą pewność co do tego, że kolchicyna w małych dawkach zmniejsza ryzyko zawału serca i udaru mózgu. Nasze zaufanie do innych ustaleń jest umiarkowane, więc możliwe jest, że przyszłe badania mogą zmienić te ustalenia. Konieczne są dalsze badania w celu zbadania długoterminowego wpływu na umieralność i jakość życia. Będzie to wymagało badań trwających dłużej i obejmujących większą liczbę osób.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd opiera się na przeszukiwaniu literatury medycznej, które przeprowadzono do 18 lutego 2025 r.

Jak korzyści przynosi leczenie neuropatii nerwu łokciowego? Kluczowe informacje • Osoby poddane leczeniu uzyskiwały podobne wyniki pod względem nasilenia objawów i częstości powikłań pooperacyjnych, niezależnie od tego, czy nerw został jedynie odbarczony (prosta dekompresja), czy też odbarczony i przeniesiony w inne miejsce pod skórą lub mięśniem (transpozycja podskórna lub podmięśniowa). Nie stwierdzono również istotnych różnic między zabiegiem przeprowadzonym metodą klasyczną z większym nacięciem (dekompresja otwarta) i techniką endoskopową z wykorzystaniem małej kamery (dekompresja...

Interwencje psychologiczne w nieswoistym zapaleniu jelit Czy osoby chorujące na nieswoiste zapalenie jelit (ang. inflammatory bowel disease, IBD) mogą poczuć się lepiej, gdy oprócz stosowania standardowych leków otrzymają także pomoc psychologiczną? Najważniejsze informacje 1. Leczenie psychologiczne prawdopodobnie w niewielkim stopniu wpływa korzystnie na jakość życia oraz objawy depresji i lęku u osób dorosłych chorujących na IBD. 2. Leczenie psychologiczne może nie mieć żadnego wpływu na stan zapalny ani objawy somatyczne, ale nie mamy pewności co do tych wyników. 3. U nastolatków...

Który lek najskuteczniej ogranicza nadmierną utratę krwi po porodzie i powoduje najmniej działań niepożądanych? Najważniejsze informacje Większość leków (uterotoników tj. leków powodujących obkurczenie mięśnia macicy) zapobiegających nadmiernej utracie krwi po porodzie (krwotokowi poporodowemu) jest skuteczniejsza niż brak leczenia. W porównaniu z samą oksytocyną (leczeniem standardowym) najskuteczniejsze są ergometryna w połączeniu z oksytocyną oraz mizoprostol w połączeniu z oksytocyną. W porównaniu z oksytocyną wszystkie uterotoniki, z wyjątkiem karbetocyny, wiążą się ze zwiększonym...

Jakie czynniki wpływają na poglądy i praktyki opiekunów i nastolatków dotyczące szczepienia młodych osób przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV)? Kluczowe informacje • Na poglądy oraz działania opiekunów i nastolatków dotyczące szczepienia młodych osób przeciw wirusowi brodawczaka ludzkiego (HPV) może wpływać wiele złożonych czynników. Podzieliliśmy je na 8 wątków odnoszących się do indywidualnej wiedzy i wyobrażeń, relacji rodzinnych i społecznych oraz pełniejszego obrazu sytuacji, w jakich żyją opiekunowie i młode osoby. • Koordynatorzy medyczni i regulatorzy opieki zdrowotnej mogliby...

Jakie są korzyści i zagrożenia związane z podawaniem zastrzyków z komórkami macierzystymi osobom z chorobą zwyrodnieniową stawu kolanowego? Najważniejsze informacje • W porównaniu do zastrzyków placebo, zastrzyki z komórek macierzystych mogą nieznacznie zmniejszyć ból i poprawić sprawność kolana. • Nie mamy pewności, czy zastrzyki z komórek macierzystych spowalniają rozwój choroby, poprawiają jakość życia, zwiększają szansę powodzenia leczenia ani czy są bezpieczne. Co to jest choroba zwyrodnieniowa? Choroba zwyrodnieniowa to choroba stawów. Chrząstka w stawie ulega zniszczeniu i mogą...

Jak skuteczne są kwestionariusze GAD-7 i GAD-2 w wykrywaniu zaburzeń lękowych? Najważniejsze informacje • Kwestionariusze GAD-7 i GAD-2 nie mogą być używane jako jedyne narzędzie do diagnozowania lub wykluczenia zaburzenia lękowego. • Dostarczają one jednak informacji o możliwości występowania zaburzenia lękowego. • Interpretacja „negatywnego” bądź „pozytywnego” wyniku kwestionariusza danej osoby zależy od kontekstu. Czym są zaburzenia lękowe? „Zaburzenie lękowe” to zbiorcze określenie zaburzeń zdrowia psychicznego, obejmujące m.in.: • zespół lęku uogólnionego (ang. generalised anxiety...

Co wpływa na to, że ludzie opłacają ogólne badania lekarskie, oferują je i w nich uczestniczą? Najważniejsze informacje • Ludzie decydują się na ogólne badania lekarskie z różnych powodów, takich jak świadomość istnienia takich badań czy przypomnienia ze strony rodziny, przyjaciół lub osób świadczących opiekę zdrowotną. Tam, gdzie ogólne badania lekarskie i leczenie są płatne, przy podejmowaniu decyzji rolę odgrywa też dostępność czasu i pieniędzy. Niektóre osoby unikają ogólnych badań lekarskich, ze względu na strach przed otrzymaniem złych wyników. • Znaleźliśmy mniej informacji na temat...

Czy ryzyko zgonu u dorosłych pacjentów cierpiących na zatorowość płucną (zakrzep w płucach) różni się między kobietami i mężczyznami? Najważniejsze informacje - Stwierdziliśmy, że nie ma pewności, czy płeć jest niezależnym czynnikiem pozwalającym określić ryzyko zgonu u osób z zatorowością płucną (zakrzepem w płucach), ponieważ nasz przegląd badań, wskazuje na sprzeczne wyniki. - U kobiet w porównaniu z mężczyznami zauważyliśmy niewielki, ale znaczący spadek liczby zgonów z jakiejkolwiek przyczyny w ciągu 30 dni po wystąpieniu zatorowości płucnej. U kobiet może jednak występować niewielki,...

Czy testy molekularne są lepsze niż posiew krwi w wykrywaniu infekcji krwi u noworodków? Najważniejsze informacje – Badania uwzględnione w niniejszym przeglądzie wskazują na to, że testy molekularne (oparte na analizie cząsteczki zawierającej informacje genetyczne konieczne dla wzrostu, rozwoju, funkcjonowania i rozmnażania bakterii) mogą być bardzo pomocne jako badania uzupełniające w wykrywaniu infekcji krwi (sepsy) u noworodków, ponieważ szybko dostarczają wyniki. – Przeprowadzanie testów molekularnych może pomóc w zaprzestaniu stosowania antybiotykoterapii u dzieci bez infekcji krwi,...