Pytanie badawcze

Ocena skuteczności i bezpieczeństwa stosowania opioidów w porównaniu z lekami uspokajającymi lub metodami niefarmakologicznymi w leczeniu noworodkowego zespołu abstynencyjnego (ang. neonatal abstinence syndrome, NAS) spowodowanego odstawieniem opioidów.

Wprowadzenie

Stosowanie opioidów (przepisanych lub nielegalnych) przez kobiety w ciąży może powodować u ich noworodków objawy odstawienne, określane zbiorczo jako noworodkowy zespół abstynencyjny (ang. neonatal abstinence syndrome, NAS). Objawy te mogą prowadzić do zaburzeń relacji między matką a niemowlęciem, trudności ze snem i karmieniem, utraty masy ciała oraz drgawek. Metody leczenia noworodków stosowane w celu złagodzenia objawów NAS i ograniczenia powikłań obejmują środki wspomagające (takie jak smoczek, owijanie, ciasne otulanie, częste podawanie niewielkich porcji pokarmu, bliski kontakt skóra do skóry poprzez noszenie dziecka w chuście oraz inne metody), przepisywanie opioidów lub środków uspokajających, lub stosowanie obu tych metod jednocześnie.

Charakterystyka badań

Dane naukowe zawarte w niniejszym przeglądzie Cochrane są aktualne do września 2020 roku.

Najważniejsze wyniki

W analizie uwzględniliśmy 16 badań obejmujących 1110 niemowląt z objawami odstawiennymi wynikającymi ze stosowania opioidów przez matki w czasie ciąży. Jedenaście z 16 uwzględnionych badań przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych. Po jednym badaniu przeprowadzono w każdym z następujących krajów: Australia, Niemcy, Iran, Szkocja i Szwajcaria. Wzięliśmy pod uwagę siedem badań, które mogły dostarczyć wiarygodnych wyników (charakteryzujących się niskim ryzykiem błędu systematycznego). Wszystkie badania obejmowały stosunkowo niewielką liczbę pacjentów, a większość z nich dotyczyła niemowląt, których matki zażywały opioidy oraz inne substancje uzależniające. Część preparatów stosowanych w leczeniu niemowląt w badaniach uwzględnionych w przeglądzie nie spełniała wymogów regulacyjnych dotyczących bezpieczeństwa stosowania u niemowląt.

Nie ma wystarczających danych naukowych, aby ocenić skuteczność i bezpieczeństwo samych interwencji niefarmakologicznych w porównaniu z interwencjami niefarmakologicznymi w skojarzeniu ze środkiem farmakologicznym (lekiem, takim jak opioid lub środek uspokajający) w leczeniu NAS. W jednym badaniu klinicznym wykazano, że dodanie opioidu (morfiny) do leczenia wspomagającego, w porównaniu z samym leczeniem wspomagającym wydłużało czas hospitalizacji i trwania leczenia, ale skracało liczbę dni potrzebnych do odzyskania odpowiedniej masy urodzeniowej oraz czas trwania codziennej opieki wspomagającej.

Dane z sześciu badań klinicznych sugerują, że stosowanie opioidów może zmniejszyć odsetek niepowodzeń terapeutycznych w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital czy diazepam. Niepowodzenie leczenia oznacza brak kontroli objawów, definiowany jako brak obniżenia znormalizowanego wyniku w skali NAS z poziomu klinicznie istotnego do poziomu klinicznie „bezpiecznego”. Ponadto dane naukowe z tych sześciu badań klinicznych wykazały, że stosowanie opioidów może mieć niewielki wpływ lub nie mieć żadnego wpływu na czas trwania hospitalizacji lub leczenia w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital lub diazepam. Rodzaj stosowanego opioidu (morfina, metadon lub buprenorfina) miał niewielki lub żaden wpływ na częstość niepowodzenia leczenia. Jednak stosowanie buprenorfiny – leku opioidowego – prawdopodobnie skraca czas hospitalizacji i czas trwania leczenia w porównaniu z morfiną. Nie ma wystarczających danych naukowych pozwalających ocenić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania klonidyny, leku uspokajającego.

Zidentyfikowaliśmy sześć badań w toku oraz cztery badania oczekujące na klasyfikację, których wyniki nie zostały uwzględnione w niniejszym przeglądzie.

Pewność danych naukowych

W przypadku większości opisanych punktów końcowych poziom pewności danych naukowych był niski lub bardzo niski. Istnieje umiarkowana pewność, że stosowanie opioidów zmniejsza ryzyko niepowodzenia leczenia w porównaniu ze stosowaniem środków uspokajających, takich jak fenobarbital lub chlorpromazyna. Istnieje umiarkowana pewność, że stosowanie buprenorfiny podjęzykowo (podawanej pod język) skraca czas trwania leczenia i hospitalizacji w porównaniu ze stosowaniem morfiny.

Najważniejsze informacje

W przypadku leczenia pacjentów ze złamaniem kości udowej w części dystalnej (dystalnego końca kości udowej) uważamy, że najlepszym porównaniem jest zastosowanie metalowego gwoździa śródszpikowego umieszczonego wewnątrz kości udowej w porównaniu z metalową płytką umieszczoną na zewnątrz kości i zamocowaną za pomocą śrub, choć stosuje się również inne metody. Nie mamy pewności, która metoda leczenia jest skuteczniejsza, ale istnieją pewne dane naukowe wskazujące, że zastosowanie gwoździa śródszpikowego zmniejsza stopień niepełnosprawności.

Nadal nie ma jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, który implant metalowy jest najlepszy w przypadku złamań w dolnej części kości udowej.

Konieczne są dalsze badania w celu porównania powszechnie stosowanych operacji.

Dlaczego leczenie złamania dystalnej części kości udowej jest ważne?

Złamania dolnej części kości udowej (dystalnej części kości udowej) to urazy powodujące znaczne ograniczenia sprawności i ból. Ograniczona sprawność ruchowa wynikająca z tych urazów jest również istotną przyczyną problemów zdrowotnych. Czasami złamania te występują u osób, które wcześniej przeszły operację wymiany stawu kolanowego co może to utrudniać leczenie złamania.

Jakie są możliwości leczenia złamania dystalnej części kości udowej?

W leczeniu tych urazów stosowano wiele różnych metod. W przeszłości pacjenci byli leczeni w pozycji leżącej, z nogą utrzymywaną w wyproście za pomocą obciążników. W ostatnich latach stosuje się zabiegi chirurgiczne w celu unieruchomienia złamanej kości udowej za pomocą metalowych implantów (stabilizacja chirurgiczna). Metody stabilizacji chirurgicznej obejmują stosowanie płytek i śrub umieszczanych na zewnątrz kości udowej lub gwoździ wewnątrz kości udowej w celu unieruchomienia złamania na czas gojenia. Technologia tych implantów staje się coraz bardziej zaawansowana dzięki elementom, które „zatrzaskują się” ze sobą, tworząc „zablokowane” urządzenie. Pomimo tych postępów najlepszy sposób postępowania w przypadku tych urazów nadal budzi kontrowersje.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcemy zbadać skuteczność różnych metod leczenia złamań dolnej części kości udowej u osób dorosłych. Ocenie poddano następujące czynniki: wyniki w skalach funkcjonalnych, ból, jakość życia (ang. quality of life, QoL) oraz wszelkie powikłania wynikające z zastosowanej metody leczenia.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy literaturę naukową pod kątem badań z randomizacją (ang. randomised controlled trials, RCT) (badania kliniczne, w których pacjenci są losowo przydzielani do grup terapeutycznych) oraz quasi-RCT (w których pacjenci są przydzielani do grup terapeutycznych bez randomizacji), opublikowanych do października 2021 r.

Podsumowaliśmy wyniki każdego badania, oceniając nasze zaufanie do danych naukowych w oparciu o metodologię i wielkość badania.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 14 badań obejmujących 753 uczestników z tymi złamaniami. W trzynastu badaniach porównano różne implanty chirurgiczne, a w jednym badaniu porównano zabieg chirurgiczny z leczeniem niechirurgicznym.

Najważniejsze wyniki

Gwoździe śródszpikowe w porównaniu z płytkami blokowanymi (trzy badania, 221 uczestników): nie mamy pewności czy występują jakiekolwiek różnice w funkcjonowaniu lub jakości życia. Nie ma danych naukowych wskazujących na różnice w zakresie powikłań.

Gwoździe śródszpikowe w porównaniu z płytkami mocowanymi śrubami (trzy badania, 175 uczestników): nie mamy pewności czy występują jakiekolwiek różnice w jakości życia między tymi dwiema metodami. Nie mamy pewności czy występują jakiekolwiek różnice w zakresie powikłań. 

Gwoździe śródszpikowe w porównaniu z płytkami nieblokowanymi (jedno badanie, 18 uczestników): nie znaleźliśmy żadnych danych naukowych wskazujących na różnice w częstości powikłań między tymi dwiema metodami. Nie dysponowaliśmy żadnymi danymi dotyczącymi jakości życia ani bólu.

Płytki blokowane w porównaniu z płytkami mocowanymi śrubami (dwa badania, 130 uczestników): nie znaleźliśmy żadnych danych naukowych wskazujących na mniejszą liczbę powikłań w przypadku płytek mocowanych śrubami w porównaniu z płytkami blokowanymi. Nie dysponowaliśmy żadnymi danymi dotyczącymi jakości życia ani bólu.

Dowolna metoda unieruchomienia chirurgicznego w porównaniu z gwoździem śródszpikowym (jedno badanie, 23 uczestników): dane dostępne do naszej analizy były ograniczone, jednak nie ma danych naukowych wskazujących na jakiekolwiek różnice w częstości powikłań między tymi dwiema metodami.

Porównanie dwóch różnych rodzajów płytek metalowych (dwa badania, 67 uczestników): istnieją dane naukowe wskazujące na poprawę wyników leczenia u pacjentów po sześciu miesiącach w przypadku stosowania konkretnego rodzaju płytki, tzw. płytki jednoosiowej, jednak poprawa ta nie została odnotowana po 12 miesiącach. W przypadku wykorzystania zdjęć rentgenowskich do oceny działania płytek pojawiły się dane naukowe wskazujące, że lepsze wyniki uzyskuje się przy zastosowaniu płytki zwanej płytką wieloosiową. Nie znaleziono danych wskazujących na różnice w zakresie działań niepożądanych.

Porównanie dwóch różnych typów płytek metalowych (jedno badanie, 78 uczestników): nie mamy pewności co do poprawy wyników zgłaszanych przez pacjentów w przypadku płytki jednoosiowej w porównaniu z płytką kłykciową podporową.

Leczenie chirurgiczne a niechirurgiczne (jedno badanie, 42 uczestników): dane dotyczące tego porównania są nieliczne. W grupie pacjentów leczonych zachowawczo, którzy przebywali w szpitalu średnio o miesiąc dłużej, wystąpiło jednak więcej powikłań, takich jak odleżyny spowodowane długotrwałym unieruchomieniem.

Główne ograniczenia badania

Każde z tych badań obejmowało niewielką grupę uczestników i zostało zaprojektowane w sposób, który może wpływać na wiarygodność jego wyników. W większości badań nie podano wyników dotyczących sprawności, dlatego trudno było je porównać. Nie mamy pewności, czy wyniki te rzeczywiście odzwierciedlają to, co jest najlepsze dla pacjentów.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Poszukiwaliśmy badań, które zostały opublikowane do 26 października 2021 r.

Najważniejsze informacje

W perspektywie krótkoterminowej zastosowanie technologii cyfrowych może pomóc osobom chorym na mukowiscydozę (ang. cystic fibrosis, CF) w przestrzeganiu zaleceń dotyczących leczenia wziewnego (poprawić adherencję), mając niewielki lub nie mając żadnego wpływu na funkcję płuc oraz częstość nasilenia objawów płucnych (zaostrzeń choroby).

W perspektywie średnioterminowej połączenie cyfrowego monitorowania ze spersonalizowanym wsparciem za pośrednictwem platformy internetowej prawdopodobnie zachęca do przestrzegania zaleceń dotyczących leczenia wziewnego oraz zmniejsza obciążenie związane z terapią osób z mukowiscydozą wynikające z ich potrzeb zdrowotnych oraz wpływu, jaki ma to na ich dobrostan, jednak nie prowadzi do poprawy jakości życia.

Przyszłe badania powinny ocenić technologię cyfrową pod kątem pomocy dzieciom i dorosłym chorym na mukowiscydozę w przestrzeganiu zaleceń dotyczących leczenia wziewnego i rozważyć, jaki wpływ ma to na inne obszary ich leczenia.

Co to jest mukowiscydoza?

Mukowiscydoza jest zagrażającą życiu, dziedziczną chorobą, w której lepki, gęsty śluz gromadzi się w płucach i układzie pokarmowym. Z czasem płuca ulegają uszkodzeniu i mogą przestać działać prawidłowo.

Jak leczy się mukowiscydozę?

Obecnie mukowiscydoza jest chorobą nieuleczalną, ale zastosowanie leczenia pomaga kontrolować objawy i ograniczać powikłania. Leczenie obejmuje antybiotyki zapobiegające i leczące infekcje płucne oraz leki rozrzedzające śluz w płucach, ułatwiające odkrztuszanie. Osoby chore na mukowiscydozę używają inhalatorów i nebulizatorów, aby szybko dostarczać leki do płuc. Nebulizatory to małe urządzenia zamieniające płynny lek w mgiełkę, która jest wdychana przez ustnik lub maskę.

Leczenie mukowiscydozy jest skomplikowane i czasochłonne; osoby z mukowiscydozą spędzają zwykle od 2 do 2,5 godziny dziennie na leczeniu.

Ludzie coraz częściej wykorzystują technologie cyfrowe do monitorowania swojego zdrowia i kondycji fizycznej za pomocą monitorów aktywności i aplikacji mobilnych w telefonie. Osoby z mukowiscydozą wykorzystują technologie cyfrowe do monitorowania i poprawy sposobu, w jaki zarządzają swoim leczeniem. Niektóre technologie umożliwiają przesyłanie informacji do Internetu, dzięki czemu pacjenci i ich zespoły opieki zdrowotnej mogą natychmiast wykorzystać te informacje do monitorowania i poprawy leczenia.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Czy technologia cyfrowa może pomóc osobom chorym na mukowiscydozę w przestrzeganiu zaleceń dotyczących leczenia wziewnego?

Czy cyfrowe technologie do monitorowania adherencji mają jakiekolwiek działania niepożądane lub szkodliwe skutki?

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań analizujących dowolny rodzaj technologii cyfrowej do monitorowania zaleceń dotyczących stosowania terapii wziewnych w mukowiscydozie. Na koniec podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasz poziom zaufania względem danych naukowych w oparciu o takie czynniki jak metodologia badań i ich wielkość.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy dwa badania z udziałem 628 osób w wieku od 5 do 41 lat, korzystających z różnych technologii cyfrowych. Nie mogliśmy połączyć ich wyników i przeanalizowaliśmy je osobno. W obu badaniach osoby biorące w nich udział zostały losowo przydzielone do jednej z dwóch grup, z równymi szansami na znalezienie się w którejkolwiek z nich.

W jednym niedużym badaniu porównywano dwa tryby oddychania cyfrowego nebulizatora u 20 dzieci w wieku 5–16 lat (nebulizator podawał antybiotyk w postaci mgiełki wziewnej). Jeden z trybów zachęcał dzieci do brania dłuższych, głębszych oddechów za pomocą dostosowanego ustnika; drugi tryb składał się ze zwykłego wzorca oddychania. Badanie trwało 10 tygodni.

W większym badaniu wzięło udział 608 osób w wieku 16 lat i starszych. Badanie porównywało nebulizator z funkcją śledzenia danych połączony z platformą internetową CFHealthHub z tym samym nebulizatorem używanym bez tej platformy. CFHealthHub zapewnił uczestnikom dostęp do ich danych dotyczących adherencji oraz indywidualne wsparcie ze strony autorów badania, którzy gromadzili dane przez 12 miesięcy.

Najważniejsze wyniki

W badaniu porównującym tryby inhalacji stwierdzono, że dzieci korzystające z cyfrowo ulepszonego trybu oddychania odnotowały częstsze stosowanie się do leczenia nebulizatorem niż dzieci korzystające ze zwykłego trybu oddychania. Może to jednak mieć niewielki wpływ na czynność płuc. Nie zaobserwowano żadnych niekorzystnych (szkodliwych lub niepożądanych) skutków stosowania różnych trybów inhalacji.

Drugie badanie wykazało, że połączenie programu online z nebulizatorem śledzącym dane prawdopodobnie poprawia adherencję w porównaniu z samym korzystaniem z nebulizatora. Połączenie nebulizatora i wsparcia online prawdopodobnie również zmniejsza "obciążenie związane z leczeniem". Jednak prawdopodobnie nie ma to żadnego lub ma niewielki wpływ na jakość życia lub liczbę zaostrzeń choroby. Grupa korzystająca z platformy internetowej zgłosiła nieco więcej zdarzeń niepożądanych, ale nie stwierdziliśmy różnic między grupami w działaniach niepożądanych, które uznaliśmy za bezpośrednio związane z leczeniem (mierzone za pomocą skal: lęku i depresji).

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Nasz poziom zaufania do danych naukowych z mniejszego badania jest ograniczony, ponieważ było ono bardzo małe i koncentrowało się na dzieciach, podczas gdy nasze pytanie było szersze. W badaniu podano wyniki tylko dla dwóch z wielu punktów końcowych, które planowaliśmy zmierzyć.

Nasz poziom zaufania do danych naukowych z większego badania wahał się od niskiego do umiarkowanego. To badanie było większe i obejmowało więcej założonych przez nas punktów końcowych. Jednak badanie to obejmowało tylko osoby w wieku 16 lat i starsze, więc nie wiemy, czy jego wyniki mają zastosowanie do młodszych dzieci.

Obecnie dane naukowe dotyczące tego, w jaki sposób technologia cyfrowa może poprawić adherencję dotyczącą leczenia wziewnego, są ograniczone. Przyszłe badania powinny ocenić, w jaki sposób technologia może poprawić adherencję leczenia wziewnego u dzieci i dorosłych oraz rozważyć, w jaki sposób wpływa to na całkowity plan leczenia (przestrzeganie zaleceń wziewnego leczenia może skrócić czas poświęcany na inne metody leczenia).

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne na dzień 27 lutego 2025 roku.

Najważniejsze informacje

• W porównaniu z techniką opartą na anatomicznych punktach orientacyjnych, wykorzystanie USG może zwiększyć odsetek udanych zabiegów już przy pierwszej próbie oraz skrócić czas potrzebny do uzyskania dostępu do tętnicy udowej wspólnej (CFA), przy jednoczesnym zmniejszeniu liczby przypadkowych wkłuć do żyły (niezamierzonego uzyskania dostępu do żyły zamiast docelowej tętnicy) oraz całkowitej liczby prób uzyskania dostępu.

• Potrzebne są dalsze badania, aby zwiększyć wiarygodność danych naukowych.

Na czym polega ta choroba i jak się ją leczy?

Przezskórny dostęp do tętnicy udowej wspólnej (CFA) jest kluczowym etapem wielu zabiegów wewnątrznaczyniowych (małoinwazyjnych zabiegów rozwiązujących problemy w obrębie tętnic i/lub żył), od diagnostycznych angiografii tętniczych (rodzaj zdjęcia wykonywanego w celu oceny wnętrza tętnicy i potencjalnych zmian chorobowych) po interwencje terapeutyczne (stosowane w leczeniu schorzeń tętnic). Do tych ostatnich należą między innymi: wszczepienie stentu (umieszczenie niewielkiego urządzenia w celu utrzymania drożności tętnicy), embolizacja (celowe wywołanie zakrzepu w celu zablokowania niepożądanej części naczynia krwionośnego) oraz tromboembolektomia (usunięcie niepożądanej skrzepliny z naczynia krwionośnego). Procedury te umożliwiają rozpoznawanie i leczenie niedrożności tętnic (zatorów w tętnicach), a także tętniaków (poszerzeń ściany tętnicy), rozwarstwień (pęknięć ściany tętnicy) oraz przetok tętniczo-żylnych (nieprawidłowych połączeń między tętnicą a żyłą). Od dawna anatomiczne punkty orientacyjne służą jako wskazówki przy wykonywaniu dostępu przez tętnicę udową wspólną. W ostatnim czasie technika pod kontrolą USG zyskała na znaczeniu jako rozwiązanie potencjalnie bezpieczniejsze i skuteczniejsze, jednak wyniki badań porównujących wykorzystanie USG oraz anatomicznych punktów orientacyjnych przy wykonywaniu przezskórnego dostępu przez tętnicę udową wspólną różnią się między sobą.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Naszym celem było ustalenie, czy wykorzystanie USG zwiększa odsetek i szybkość uzyskiwania skutecznego dostępu, zmniejsza liczbę powikłań związanych z przezskórnym dostępem do tej tętnicy i/lub poprawia odczucia pacjenta w porównaniu z metodą opartą na orientacyjnych punktach anatomicznych.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których wykorzystanie USG porównywano z metodami opartymi na punktach anatomicznych – z użyciem palpacji (uciskania powierzchni ciała palcami lub dłońmi) bądź fluoroskopii (naprowadzania pod kontrolą promieni rentgenowskich) albo obu tych technik jednocześnie – w celu uzyskania przezskórnego dostępu do tętnicy udowej wspólnej u osób poddawanych diagnostycznym lub terapeutycznym zabiegom wewnątrznaczyniowym. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki tych badań, a także oceniliśmy naszą pewność co do danych naukowych na podstawie takich czynników, jak metodyka oraz wielkość badanej próby.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 9 badań, w których wzięło udział 4447 uczestników. Wyniki badań sugerują, że wykorzystanie USG może zwiększyć odsetek udanych zabiegów już przy pierwszej próbie oraz skrócić czas potrzebny do uzyskania dostępu przez tętnicę udową wspólną (CFA). Jednocześnie zmniejsza liczbę przypadkowych wkłuć do żyły (niezamierzonego uzyskania dostępu do żyły zamiast docelowej tętnicy) oraz liczbę prób uzyskania dostępu w porównaniu z techniką opartą na anatomicznych punktach orientacyjnych.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Mamy umiarkowaną lub małą pewność co do wiarygodności danych naukowych, ponieważ istnieje możliwość, że uczestnicy badań wiedzieli, jakie leczenie otrzymują. Niektórych istotnych wyników nie udało się ocenić ze względu na ograniczone dane naukowe. Ponadto w badaniach pominięto pewne ważne grupy pacjentów, na przykład osoby z grupy wysokiego ryzyka.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane są aktualne do stycznia 2024 r.

Najważniejsze informacje

• W porównaniu z samymi interwencjami psychospołecznymi, połączenie ich z leczeniem farmakologicznym jest prawdopodobnie bezpieczne i skuteczne w ograniczaniu spożycia alkoholu u osób z zaburzeniami spowodowanymi używaniem alkoholu (ang. alcohol use disorder, AUD).

• Ze względu na ograniczoną liczbę dostępnych badań nie wiemy, czy połączenie interwencji psychospołecznych i farmakoterapii, w porównaniu z samą farmakoterapią, niestosowaniem leczenia lub standardową opieką jest skuteczne w przypadku osób z AUD.

• Potrzebne są dalsze badania dotyczące skutków interwencji łączonych w porównaniu z samą farmakoterapią, niestosowaniem leczenia lub standardową opieką.

Czym są zaburzenia spowodowane używaniem alkoholu (AUD)?

AUD to zaburzenie psychiczne, w przebiegu którego występuje niezdolność do kontrolowania spożycia alkoholu oraz częste epizody jego niekontrolowanego przyjmowania; stan ten wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wypadków samochodowych, przedwczesnej śmierci oraz chorób, takich jak nowotwory, marskość wątroby i zaburzenia neurologiczne.

Jak leczy się AUD?

W celu zmniejszenia spożycia alkoholu u osób z AUD stosuje się interwencje psychospołeczne oraz leki. Powszechnie stosowanymi interwencjami psychospołecznymi w leczeniu osób z AUD są:

• interwencje poznawczo-behawioralne (mające na celu pomoc pacjentom w rozpoznawaniu i zmianie negatywnych myśli, przekonań oraz niepożądanych zachowań poprzez zadania behawioralne i ćwiczenie umiejętności radzenia sobie z chęcią spożycia alkoholu);
• działania oparte na zarządzaniu uwarunkowaniami (polegające na nagradzaniu za pomocą pieniędzy, bonów lub nagród osób ograniczających spożycie alkoholu);
• dialog motywujący (mający na celu zwiększenie motywacji do ograniczenia spożycia alkoholu);
• program 12 kroków (działania oparte na metodach Anonimowych Alkoholików i zachęcające do uczestnictwa w spotkaniach tej organizacji).

Spośród dostępnych leków następujące zostały zatwierdzone przez główne agencje regulacyjne:

• akamprozat (zalecany w celu utrzymania abstynencji);
• disulfiram (zalecany w celu utrzymania abstynencji);
• naltrekson (zalecany zarówno w celu osiągnięcia i utrzymania abstynencji, jak i ograniczenia spożycia alkoholu).

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy połączenie leków i interwencji psychospołecznych jest skuteczniejsze niż same interwencje psychospołeczne, same leki lub standardowa opieka (edukacja lub informacje), w pomaganiu osobom z AUD w ograniczeniu lub zaprzestaniu spożywania alkoholu.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których uczestników przydzielano losowo do jednej z 2 lub więcej grup terapeutycznych, w których terapię łączoną (farmakoterapia + interwencje psychospołeczne) porównywano z samą interwencją psychospołeczną, samą farmakoterapią lub standardową opieką. Podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie względem otrzymanych danych w oparciu o takie czynniki, jak metodologia badań i liczba uczestników.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 21 badań obejmujących 4746 osób z AUD, które leczono ambulatoryjnie przez około 4 miesiące.

Uczestnikami byli w większości mężczyźni w wieku około 44 lat, którzy zgłaszali spożywanie średnio około 12 standardowych porcji alkoholu w dniu picia. Dni, w których spożywali alkohol, stanowiły około 70% czasu. Badania przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych, Europie i Kanadzie. Większość badań została sfinansowana ze środków publicznych.

Znaleźliśmy 20 badań (4498 uczestników), w których połączenie interwencji farmakologicznych i psychospołecznych porównano z samą interwencją psychospołeczną. Znaleźliśmy niewielką liczbę badań i uczestników, w których porównano leczenie skojarzone z samą farmakoterapią (3 badania; 1871 uczestników) lub ze standardową opieką (2 badania; 1623 uczestników). W większości przypadków leczenie skojarzone obejmowało terapię poznawczo-behawioralną jako interwencję psychospołeczną oraz naltrekson jako lek.

W porównaniu z samymi interwencjami psychospołecznymi leczenie skojarzone prawdopodobnie zmniejsza liczbę osób zgłaszających intensywne spożywanie alkoholu i może zwiększyć liczbę osób utrzymujących stałą abstynencję. Leczenie skojarzone prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na liczbę dni abstynencji, ryzyko wystąpienia poważnych działań niepożądanych (tj. zgonu lub zdarzeń wymagających hospitalizacji) oraz liczbę osób, które nie ukończyły leczenia. Może ono mieć niewielki lub żaden wpływ na odsetek dni intensywnego spożywania alkoholu, liczbę standardowych porcji w dniu picia oraz ryzyko działań niepożądanych.

Nie mamy pewności, czy leczenie skojarzone, w porównaniu z samymi lekami, zmniejsza liczbę standardowych porcji alkoholu wypijanych w dniu picia. Może ono mieć niewielki lub żaden wpływ na odsetek dni w abstynencji oraz na liczbę osób, które nie kończą leczenia z jakiegokolwiek powodu. Nie mamy pewności co do wpływu na liczbę osób utrzymujących ciągłą abstynencję, spożywających duże ilości alkoholu oraz tych, które nie kończą leczenia z powodu działań niepożądanych.

Nie mamy pewności co do wpływu terapii skojarzonej, w porównaniu ze standardowym postępowaniem na liczbę osób spożywających duże ilości alkoholu, na odsetek osób, które nie kończą leczenia oraz na odsetek dni abstynencji.

Ograniczenia danych naukowych

Nasze wyniki mogą nie mieć zastosowania do wszystkich grup pacjentów, rodzajów interwencji psychospołecznych i farmakologicznych oraz obszarów geograficznych. W badaniach nie uwzględniono każdej dostępnej metody leczenia AUD i prowadzono je głównie w Stanach Zjednoczonych i w Europie.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne na listopad 2023 r.

Najważniejsze informacje

• Przyjmowanie inhibitorów kinazy tyrozynowej receptora naskórkowego czynnika wzrostu (EGFR-TKI) po operacji raka płuca może pomóc pacjentom w utrzymaniu remisji przez dłuższy czas niż w przypadku stosowania chemioterapii lub niestosowania dalszego leczenia.

• Stosowanie EGFR-TKI prawdopodobnie wydłuża czas przeżycia pacjentów w porównaniu z niestosowaniem leczenia, jednak w porównaniu z chemioterapią może mieć niewielki lub żaden wpływ na przeżywalność.

• Stosowanie EGFR-TKI powoduje mniej ciężkich działań niepożądanych niż chemioterapia, ale może powodować więcej działań niepożądanych o łagodnym lub umiarkowanym nasileniu.

• Konieczne są dalsze badania, aby ustalić, czy przedłużenie stosowania EGFR-TKI poprawia przeżywalność.

Czym jest rak płuca i jak się go leczy?

Rak płuca jest jednym z najczęściej występujących nowotworów na świecie. Niedrobnokomórkowy rak płuca (NDRP) jest jego najczęstszą odmianą. Niektóre NDRP charakteryzują się mutacjami w genie zwanym EGFR.

Zabiegi chirurgiczne są podstawową metodą leczenia NDRP we wczesnym stadium, jednak po zabiegu może dojść do nawrotu choroby. Aby zmniejszyć to ryzyko, pacjenci mogą otrzymać dodatkowe leczenie (tzw. terapię adjuwantową [uzupełniającą]), jak chemioterapia lub EGFR-TKI.

Chcieliśmy sprawdzić, czy przyjmowanie EGFR-TKI po operacji wydłuża czas przeżycia i zapobiega nawrotom nowotworu. Dokonaliśmy również analizy działań niepożądanych.

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których u osób z NDRC w stadium I–III poddawanych zabiegowi chirurgicznemu stosowanie EGFR- TKI porównano z placebo (leczeniem nieaktywnym lub pozorowanym)/optymalnym leczeniem wspomagającym albo z chemioterapią. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy wiarygodność dostępnych danych naukowych, uwzględniając takie czynniki jak metodyka i wielkość próby badawczej.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 15 badań z udziałem 2603 uczestników. Znaleźliśmy 9 zakończonych badań oraz 6 badań w toku. W uwzględnionych badaniach porównano:

• EGFR-TKI z placebo lub najlepszym leczeniem wspomagającym (5 badań);

• EGFR-TKI z chemioterapią (4 badania).

Najważniejsze wynikiEGFR-TKI w porównaniu z placebo/najlepszym leczeniem wspomagającym

• Przeżycie całkowite: EGFR-TKI prawdopodobnie wydłużają czas przeżycia pacjentów.

• Nawrót nowotworu: EGFR-TKI mogą wydłużyć czas remisji, ale dane naukowe na ten temat są bardzo niepewne.

• Poważne działania niepożądane: mogą występować z podobną częstością w obu grupach, ale dane naukowe są bardzo niepewne.

• Działania niepożądane o nasileniu łagodnym do umiarkowanego: EGFR-TKI mogą powodować więcej działań niepożądanych o nasileniu łagodnym do umiarkowanego, ale dane naukowe na ten temat są bardzo niepewne.

• Osoby przyjmujące EGFR-TKI na ogół nie czuły się gorzej niż osoby, które ich nie przyjmowały.

• Nawrót nowotworu po zakończeniu leczenia: ryzyko nawrotu nowotworu może być podobne w obu grupach.

EGFR-TKI w porównaniu z chemioterapią

• Przeżycie całkowite: prawdopodobnie istnieje niewielka lub żadna różnica pod względem czasu przeżycia między grupami EGFR-TKI i chemioterapii.

• Nawrót nowotworu: EGFR-TKI może pomóc pacjentom zachować stan remisji dłużej niż chemioterapia.

• Poważne działania niepożądane: podczas stosowania EGFR-TKI może wystąpić mniej ciężkich działań niepożądanych niż podczas chemioterapii.

• Działania niepożądane o nasileniu łagodnym do umiarkowanego: EGFR-TKI mogą powodować działania niepożądane o nasileniu łagodnym do umiarkowanego.

• Ogólna jakość życia jest prawdopodobnie taka sama w obu grupach.

• Nawrót nowotworu po zakończeniu leczenia: nie odnotowano wyraźnej różnicy między grupami.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nasza pewność co do wiarygodności danych naukowych wahała się od bardzo niskiej do umiarkowanej z kilku powodów. W niektórych badaniach pacjenci wiedzieli, jaką terapię otrzymują, co mogło wpłynąć na wyniki. Nie wszystkie badania dostarczyły danych dotyczących wszystkich kwestii, które nas interesowały, w tym całkowitego czasu przeżycia uczestników. W badaniach tych opisano nawrót nowotworu na różne sposoby.

Konieczne są dalsze badania, aby sprawdzić, czy dłuższe leczenie EGFR-TKI poprawia przeżywalność.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane są aktualne do 9 grudnia 2024 roku.

Najważniejsze informacje

- Obciążenie złamanej kostki w ciągu 3 tygodni od operacji może poprawić proces powrotu do zdrowia. Ale może nie poprawić regeneracji na tyle, żeby miało to znaczenie.

- Korzystanie ze zdejmowanej ortezy stawu skokowego (która umożliwia rozciąganie i ćwiczenie kontuzjowanej kostki) w ciągu pierwszych 6 tygodni po operacji może poprawić proces powrotu do zdrowia. Ale ponownie, różnica może nie być wystarczająco istotna.

- Nie ma wystarczających danych naukowych, aby ocenić wartość fizjoterapii w powrocie do zdrowia po złamaniu kostki.

Złamanie kostki

Złamanie stawu skokowego (kostki) jest jednym z najczęstszych rodzajów złamań kości. Czasami konieczna jest operacja, aby naprawić złamaną kość, a czasami kostka wymaga jedynie wsparcia przez kilka tygodni podczas gojenia. Gojenie się kości trwa zwykle około 6 tygodni, ale powrót do normalnej aktywności może zająć znacznie więcej czasu. W okresie rekonwalescencji można stosować różne podejścia w celu zwiększenia ruchomości kostki i/lub siły mięśni.

Jakie podejścia stosuje się w celu poprawy procesu powrotu do zdrowia?

- Wczesne obciążanie lub opóźnione obciążanie. Można zachęcać pacjentów do rozpoczęcia obciążania kostki w ciągu 3 tygodni od operacji. Alternatywnie można poprosić ich o całkowite unikanie obciążania kontuzjowanej kostki przez około 6 pierwszych tygodni.

- Zdejmowane wsparcie kostki lub nieusuwalne wsparcie kostki. Wokół kostki można umieścić ortezę, szynę lub inne zdejmowane wsparcie kostki – pozwala to pacjentom regularnie zdejmować wsparcie, aby rozciągać i poruszać kostką. Alternatywą może być założenie gipsu, który uniemożliwi poruszanie kostką.

- Stosowanie fizjoterapii. Obejmuje różne rodzaje ćwiczeń kostki, może być prowadzona przez fizjoterapeutę (lub innego terapeutę manualnego), a pacjenci mogą potrzebować specjalistycznego sprzętu.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy któreś z tych podejść jest lepsze od innych w celu poprawy:

- funkcjonowania kostki (jak dobrze dana osoba może wykonywać czynności związane z kostką oraz kwestie takie jak natężenie bólu kostki lub obrzęk);

- jakości życia;

- zadowolenia z leczenia; oraz

- natężenia bólu.

Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy którekolwiek z tych podejść wiązało się z większym ryzykiem dodatkowej operacji kostki (w późniejszym terminie).

Co zrobiliśmy?

Poszukiwaliśmy badań, w których analizowano różne podejścia mające na celu poprawę procesu powrotu do zdrowia po złamaniu kostki. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych opierając się na czynnikach takich jak metody badawcze i wielkość badania.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 53 badania z udziałem 4489 dorosłych ze złamaną kostką. Większość osób biorących udział w badaniach przeszła operację, aby pomóc naprawić kość, a inni używali tylko ortez stawu skokowego (bez operacji) w ciągu pierwszych kilku tygodni po urazie.

Najważniejsze wyniki

Wczesne i opóźnione obciążanie. Wczesne obciążanie po operacji złamanej kostki prawdopodobnie prowadzi prowadzi do nieznacznie lepszej sprawności stawu skokowego (choć różnica może nie być na tyle duża, aby miała znaczenie). Chociaż może również prowadzić do lepszej jakości życia, różnica może nie być na tyle duża, aby miała znaczenie. Nie mogliśmy stwierdzić, czy istniały różnice między tymi dwoma podejściami w zakresie satysfakcji z leczenia lub natężenia bólu. Różnica między podejściami może być niewielka lub żadna jeśli chodzi o liczbę osób, które wymagają dodatkowej operacji stawu skokowego.

Zdejmowane wsparcie kostki lub nieusuwalne wsparcie kostki (takie jak gips).

- W przypadku osób, które po urazie przechodzą zabieg chirurgiczny, zastosowanie zdejmowanej ortezy stawu skokowego może poprawić jego funkcjonowanie (choć dla niektórych osób różnica ta może być na tyle niewielka, że ​​nie ma większego znaczenia). Podobnie, pacjenci prawdopodobnie częściej zgłaszają lepszą jakość życia (choć różnica może nie zawsze być istotna). Nie mogliśmy stwierdzić, czy istniały różnice między rodzajami podparcia kostki pod względem natężenia bólu. Różnica między ortezami stawu skokowego w zakresie konieczności przeprowadzenia dodatkowej operacji stawu skokowego może być niewielka lub żadna.

- W przypadku osób, które nie wymagały operacji, różnica między różnymi rodzajami ortez stawu skokowego w zakresie funkcji stawu skokowego lub jakości życia może być niewielka lub żadna. Nie udało się ustalić, czy istnieją różnice między stabilizatorami stawu skokowego pod względem odczuwanego bólu lub konieczności przeprowadzenia operacji stawu skokowego w późniejszym terminie.

W żadnym z badań ujętych w tym porównaniu nie odnotowano satysfakcji z leczenia.

Fizjoterapia. W badaniach analizowano rodzaje terapii, które bardzo się od siebie różniły (w tym różne programy ćwiczeń lub różny sprzęt do ćwiczeń kostki). Badania były często niewielkie i nie mogliśmy stwierdzić, czy którekolwiek z podejść było lepsze od innego. W badaniach tych nie podano, ile osób wymagało późniejszej operacji.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nie zawsze mogliśmy być pewni danych naukowych, ponieważ osoby biorące udział w badaniach zawsze wiedziały, które podejście było stosowane w przypadku ich kostki. Niektóre wyniki wykazały, że różnica mogła być niewielka lub żadna. Niektóre badania były bardzo małe, a czasami podejścia bardzo się od siebie różniły.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do marca 2023 roku.

Najważniejsze informacje

• Liraglutyd w porównaniu z placebo (leczeniem pozorowanym) prawdopodobnie zwiększa liczbę osób, które tracą co najmniej 5% masy ciała. Jednak jego wpływ na działania niepożądane, jakość życia oraz poważne zdarzenia sercowo-naczyniowe wydaje się niewielki lub niepewny, zarówno w perspektywie średnioterminowej (od 6 do 24 miesięcy), jak i długoterminowej (powyżej 24 miesięcy).

• Nasze zaufanie do danych naukowych jest ograniczone ze względu na sposób ich przeprowadzenia oraz brakujące informacje. Producenci liraglutydu brali udział w 22 spośród 24 uwzględnionych badań, co budzi wątpliwości co do wiarygodności wyników.

• W przyszłych badaniach należy przeanalizować długoterminowe skutki u zróżnicowanych grup pacjentów, a badania te powinny być niezależne od producentów liraglutydu.

Co to jest otyłość?

Otyłość to przewlekła choroba, w której dana osoba posiada zbyt dużo tkanki tłuszczowej. Może ona zwiększyć ryzyko wystąpienia problemów zdrowotnych, takich jak cukrzyca typu 2, choroby serca i naczyń krwionośnych (choroby układu krążenia) oraz niektórych rodzajów nowotworów. Na całym świecie zwiększa się liczba osób otyłych, co stanowi poważne obciążenie dla systemów ochrony zdrowia. Leczenie otyłości zazwyczaj wiąże się ze zmianą stylu życia, jak np. wprowadzenie zdrowszej diety i zwiększenie aktywności fizycznej. Jednak wielu osobom trudno jest wytrwać w tych zmianach, dlatego lekarze mogą przepisywać leki wspomagające odchudzanie.

Czym jest liraglutyd?

Liraglutyd to lek, który pomaga szybciej osiągnąć uczucie sytości, a tym samym spożywać mniej pokarmu. Pierwotnie lek ten został opracowany w celu leczenia cukrzycy typu 2, ale w wielu krajach dopuszczono go do stosowania jako środek wspomagający odchudzanie. Podaje się go w postaci codziennego zastrzyku. U niektórych osób przyjmujących liraglutyd mogą wystąpić działania niepożądane, takie jak mdłości lub wymioty, biegunka i zaparcie. Liraglutyd jest agonistą receptora GLP-1 (GLP-1RA). Do podobnych leków należą semaglutyd i tirzepatyd.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, jak dobrze liraglutyd działa u dorosłych z otyłością w perspektywie średnioterminowej (od 6 do 24 miesięcy) i długoterminowej (24 miesiące lub więcej). Zbadaliśmy jego wpływ na masę ciała, działania niepożądane, problemy zdrowotne związane z otyłością, jakość życia oraz ryzyko zgonu. Nie sprawdzaliśmy, co dzieje się po zaprzestaniu przyjmowania liraglutydu.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy bazy danych w celu znalezienia badań dotyczących stosowania liraglutydu u dorosłych z otyłością. Badania mogły obejmować porównanie dowolnych dawek liraglutydu z placebo (leczeniem pozorowanym), niestosowaniem leczenia, zmianą stylu życia lub innym lekiem odchudzającym. Zawarliśmy badania, w których uczestnicy przyjmowali liraglutyd przez co najmniej 6 miesięcy. Porównaliśmy i przeanalizowaliśmy wyniki oraz oceniliśmy nasz stopień zaufania do danych naukowych.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 24 badania obejmujące 9937 mężczyzn i kobiet z otyłością w wieku od 31 do 64 lat. Niektórzy cierpieli na schorzenia związane z masą ciała, takie jak cukrzyca czy choroba wątroby. W większości badań liraglutyd porównywano z placebo. Przeprowadzono je głównie w krajach o wysokim i średnim dochodzie.

Liraglutyd w porównaniu z placebo

• Redukcja masy ciała: osoby przyjmujące liraglutyd częściej traciły co najmniej 5% masy ciała niż osoby przyjmujące placebo, zarówno w perspektywie średnioterminowej (18 badań, 6651 osób), jak i długoterminowej (2 badania, 1262 osoby). Nie mamy jednak pewności co do wpływu liraglutydu na całkowitą zmianę masy ciała w ujęciu procentowym od początku badania do okresu średnioterminowego (16 badań, 6050 osób). Natomiast w perspektywie długoterminowej różnica ta może być niewielka lub żadna (2 badania, 1262 osoby).

• Działania niepożądane: w perspektywie średnioterminowej u osób przyjmujących liraglutyd jakiekolwiek działania niepożądane (16 badań, 8147 osób) oraz poważne działania niepożądane (20 badań, 8487 osób) mogą występować częściej niż u osób przyjmujących placebo. Nie mamy pewności co do łagodnych i umiarkowanych działań niepożądanych (17 badań, 7440 osób) ani co do tego, czy ich występowanie spowodowało, że pacjenci przerywali leczenie (19 badań, 8628 osób). W perspektywie długoterminowej (2 badania, 2640 uczestników) liraglutyd może nasilać działania niepożądane, co może zwiększać prawdopodobieństwo przerwania leczenia z tego powodu. Nie mamy pewności co do ogólnej liczby działań niepożądanych oraz łagodnych i umiarkowanych działań niepożądanych.

• Jakość życia: liraglutyd prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na jakość życia, zarówno w perspektywie średnioterminowej (6 badań, 3733 osoby), jak i długoterminowej (1 badanie, 863 osoby)

• Inne wyniki: wydaje się, że liraglutyd ma niewielki lub żaden wpływ na występowanie poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych w perspektywie średnioterminowej (6 badań, 5762 osoby). Nie mamy pewności co do jego wpływu na ryzyko wystąpienia poważnych zdarzeń sercowo-naczyniowych w perspektywie długoterminowej oraz na liczbę zgonów w perspektywie średnio- i długoterminowej.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Jesteśmy umiarkowanie przekonani o tym, że u osób przyjmujących liraglutyd redukcja masy ciała jest większa niż u osób przyjmujących placebo. Nasze zaufanie do pozostałych danych naukowych jest jednak ograniczone ze względu na sposób przeprowadzenia badań oraz brakujące informacje. Niewiele badań dotyczyło długoterminowych skutków lub obejmowało osoby z różnych środowisk, więc wyniki te mogą nie odnosić się do każdego. Producenci liraglutydu brali udział w opracowaniu, przeprowadzeniu lub analizie 22 spośród 24 badań, co ogranicza nasze zaufanie do wyników. Potrzebne są dalsze niezależne badania.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do grudnia 2024 r.

Najważniejsze informacje

• U noworodków z żółtaczką:

  • Nie jest jasne, czy fototerapia w dużej dawce w porównaniu z niższą dawką zmniejsza u noworodków ryzyko uszkodzenia mózgu, mózgowego porażenia dziecięcego lub zgonu przed wypisem ze szpitala.

  • Fototerapia w wysokiej dawce może nieznacznie obniżyć poziom bilirubiny w ciągu 12 do 48 godzin od rozpoczęcia leczenia w porównaniu z niską dawką.

• Potrzebne są większe i lepszej jakości badania, które pozwolą ocenić różne poziomy intensywności fototerapii i ustalić, jaka dawka promieniowania jest najlepsza dla poprawy zdrowia noworodka.

Czym jest żółtaczka noworodków?

Żółtaczka (zabarwienie skóry i białek oczu na żółty kolor) to najczęstsze schorzenie występujące u noworodków. Powodem jest bilirubina (żółty barwnik) obecny we krwi. Bilirubina jest wytwarzana przez organizm podczas naturalnego procesu rozpadu starych krwinek czerwonych. Gdy organizm dziecka nie nadąża z jej usuwaniem przez mocz i kał, bilirubina gromadzi się w ciele.

Czym jest fototerapia?

Fototerapia (światłoterapia) to podstawowe leczenie żółtaczki u noworodków. Światło podczas fototerapii jest pochłaniane przez skórę, podobnie jak światło słoneczne. W fototerapii wykorzystuje się specjalne światło, które pomaga przekształcić bilirubinę w mniej szkodliwą substancję, którą organizm dziecka może łatwiej wydalić z moczem lub kałem. Fototerapia może być stosowana w różnych dawkach. Dawka definiowana jest tu jako: intensywność światła, użycie różnych urządzeń do fototerapii czy odległość światła od skóry dziecka.

Dlaczego leczenie żółtaczki jest ważne?

Żółtaczka może prowadzić do problemów z rozwojem i funkcjonowaniem mózgu. Obejmują one na przykład encefalopatię (uszkodzenie lub chorobę mózgu), która może prowadzić do żółtaczki jąder podkorowych, czyli postaci trwałego uszkodzenia mózgu, które z kolei może powodować mózgowe porażenie dziecięce tj. zaburzenia ruchu wpływające na kontrolę mięśni. Ciężkie uszkodzenia mózgu wywołane żółtaczką mogą prowadzić do śmierci.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić czy stosowanie u noworodków fototerapii o wyższej intensywności szybciej obniża poziom bilirubiny oraz czy zmniejsza ryzyko długoterminowych powikłań lub zgonu spowodowanych uszkodzeniem mózgu.

Co zrobiliśmy?

Przeanalizowaliśmy badania porównujące różne dawki fototerapii, żeby sprawdzić czy przyniosły odmienne efekty. Porównaliśmy różne urządzenia, różną intensywność światła i różną odległość światła od skóry dziecka. Podsumowaliśmy wyniki i oceniliśmy wiarygodność, biorąc pod uwagę takie czynniki jak metody badawcze, liczbę uczestników oraz zgodność między wynikami poszczególnych badań.

Czego się dowiedzieliśmy?

Uwzględniliśmy 41 badań obejmujących 6927 noworodków z żółtaczką leczonych fototerapią. Leczenie fototerapią w badaniach trwało od 16 do 60 godzin.

Najważniejsze wyniki

U noworodków z żółtaczką:

• Nie jest jasne, czy fototerapia o większej intensywności zmniejsza ryzyko encefalopatii lub mózgowego porażenia dziecięcego.

• Fototerapia o wysokiej intensywności w porównaniu z fototerapią o niskiej intensywności:

  • może mieć niewielki wpływ lub nie mieć wpływu na ryzyko śmierci podczas pobytu w szpitalu;

  • może nieznacznie obniżyć poziom bilirubiny w ciągu 24 do 48 godzin po leczeniu;

  • może mieć niewielki lub nie mieć żadnego wpływu na obniżenie poziomu bilirubiny w ciągu 72 godziny od zakończenia leczenia, jednak wyniki są bardzo niepewne.

W żadnym z badań nie odnotowano wystąpienia żółtaczki jąder podkorowych.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Trzy główne czynniki zmniejszyły nasze zaufanie do danych naukowych. Po pierwsze, wydaje się, że w około jednej trzeciej badań uczestnicy nie byli losowo przypisani do różnych grup leczenia. Oznacza to, że różnice między grupami mogą wynikać z różnic między samymi badanymi, a nie zastosowanymi terapiami. Po drugie, sposób raportowania wyników poziomu bilirubiny znacznie różnił się między badaniami i mimo szczegółowej analizy nie było to dla nas w pełni jasne. Po trzecie, dla wyników dotyczących mózgowego porażenia dziecięcego i zgonu znaleźliśmy bardzo niewiele badań i niewielką liczbę uczestników. Z powyższych powodów nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków dotyczących skuteczności różnej intensywności fototerapii.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?

Dane są aktualne na dzień 9 czerwca 2025 r.

Co to jest ADHD?

Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) jest często występującym problemem u dzieci i młodzieży. Osoby dotknięte tym zaburzeniem mogą mieć trudności z koncentracją, odczuwać niepokój ruchowy lub działać impulsywnie. W wyniku tych trudności, ADHD może powodować długotrwałe problemy w funkcjonowaniu społecznym, w nauce oraz problemy ze zdrowiem psychicznym. Najczęściej stosowaną metodą leczenia ADHD jest farmakoterapia, jednak nie zawsze jest ona skuteczna i może powodować niepożądane skutki uboczne.

Czym są wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA)?

Wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) to rodzaj tłuszczów. Są one niezbędne do prawidłowego rozwoju mózgu i występują w pokarmach takich jak ryby (omega-3 PUFA) i oleje roślinne (omega-6 PUFA).

W jaki sposób suplementacja PUFA może pomóc u dzieci z ADHD?

Istnieją pewne dane naukowe wskazujące, że ADHD może mieć związek z małym stężeniem PUFA, w szczególności omega-3 PUFA. Suplementacja PUFA może zatem łagodzić objawy ADHD, występujące problemy behawioralne oraz emocjonalne, takie jak stany lękowe i depresja.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy suplementacja PUFA łagodzi objawy ADHD u dzieci i młodzieży.

Chociaż w pierwotnym przeglądzie znalazły się pewne ograniczone dane, które sugerowały, że PUFA łagodzą objawy ADHD, obecnie istnieje niewiele danych naukowych, które potwierdzałyby, że ich suplementacja jest korzystna. Istotne było zaktualizowanie danych naukowych i uwzględnienie nowych badań, które opublikowano od czasu powstania pierwotnego przeglądu.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy wszystkich badań klinicznych, w których stosowanie PUFA porównywano z placebo (leczeniem pozorowanym), lekami lub terapiami psychologicznymi lub medycznymi u dzieci lub młodzieży z ADHD. Przeszukaliśmy 13 baz danych i 2 rejestry badań klinicznych do października 2021 roku.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 24 nowe badania, dzięki czemu łączna liczba badań uwzględnionych w przeglądzie zwiększyła się do 37; łącznie wzięło w nich udział ponad 2374 dzieci i nastolatków z ADHD. 7 badań przeprowadzono w Iranie; po 4 w USA i Izraelu; po 2 w Australii, Kanadzie, Nowej Zelandii, Szwecji i Wielkiej Brytanii; oraz po 1 w Brazylii, Francji, Niemczech, Indiach, Włoszech, Japonii, Meksyku, Holandii, Singapurze, Hiszpanii, Sri Lance i na Tajwanie.

W 36 badaniach suplementację PUFA porównywano z placebo. Leczenie PUFA trwało od 2 tygodni do 6 miesięcy.

Chociaż istniały pewne dane naukowe wskazujące na to, że stosowanie PUFA może łagodzić objawy ADHD u dzieci i młodzieży, większość dowodów wskazywała, że suplementacja PUFA nie łagodzi objawów ADHD, takich jak deficyt uwagi czy nadpobudliwość psychoruchowa z impulsywnością. Suplementacja PUFA prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na występowanie działań niepożądanych ogółem czy na rezygnację z udziału w badaniu (tj. nieukończenie go). 

Jak pewni jesteśmy prezentowanych wyników?

Jesteśmy pewni, że suplementacja PUFA, w porównaniu z placebo, nie wpływa na nasilenie objawów ADHD. Chociaż istniały pewne dane naukowe wskazujące na większe prawdopodobieństwo poprawy objawów ADHD u dzieci i młodzieży otrzymujących PUFA w porównaniu z osobami otrzymującymi placebo, mamy niewielką pewność co do tych wyników.

Jesteśmy dość pewni, że nie ma różnic między grupami otrzymującymi PUFA i placebo pod względem występowania działań niepożądanych ogółem lub odsetka osób rezygnujących z leczenia.

Ograniczenia uwzględnionych badań obejmowały małą liczebność prób, zmienność kryteriów selekcji, zróżnicowanie rodzaju i dawkowania suplementacji oraz krótki czas obserwacji.

Najważniejsze informacje

• Interwencje w zakresie karmienia dzieci prawdopodobnie prowadzą do niewielkiego zwiększenia spożycia warzyw przez dzieci w wieku ≤5 lat.

• Interwencje wielokomponentowe prawdopodobnie prowadzą do niewielkiego zwiększenia spożycia owoców i warzyw przez dzieci w wieku ≤5 lat.

• Interwencje w zakresie edukacji żywieniowej rodziców mogą prowadzić do niewielkiego lub żadnego zwiększenia spożycia owoców i warzyw przez dzieci w wieku ≤5 lat.

Dlaczego spożywanie wystarczającej ilości owoców i warzyw jest ważne?

Niewystarczające spożycie owoców i warzyw prowadzi do znacznego pogorszenia stanu zdrowia w krajach rozwiniętych. Spożywanie odpowiednich ilości owoców i warzyw wiąże się z mniejszym ryzykiem chorób niezakaźnych (takich jak choroby serca i układu krążenia) w przyszłości, a także przynosi inne bezpośrednie korzyści dla zdrowia. Wczesne dzieciństwo to przełomowy okres dla kształtowania nawyków żywieniowych, które sięgają dorosłości. Interwencje mające na celu zwiększenie spożycia owoców i warzyw we wczesnym dzieciństwie mogą zatem stanowić skuteczną strategię zmniejszania obciążenia tymi chorobami.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy poznać korzyści i szkody interwencji mających na celu zwiększenie spożycia owoców lub warzyw (ub obu tych produktów) wśród dzieci w wieku ≤5 lat.

Co zrobiliśmy?

Przeszukaliśmy różne elektroniczne bazy danych w celu znalezienia badań. Skontaktowaliśmy się z autorami włączonych badań w celu uzyskania dodatkowych badań o potencjalnie istotnym znaczeniu. Do przeglądu kwalifikowały się wszystkie badania z randomizacją (w których uczestnicy mieli takie same szanse na trafienie do grupy badanej lub kontrolnej, w której nie stosowano leczenia) dotyczące interwencji mających na celu zwiększenie spożycia owoców lub warzyw (lub obu tych grup produktów) przez dzieci w wieku ≤5 lat, w których mierzono ich spożycie. Dwóch autorów przeglądu niezależnie przeszukiwało badania i ekstrahowało z nich informacje. Przeprowadziliśmy wyszukiwanie za okres do marca 2023 roku.

Czego się dowiedzieliśmy?

Zakwalifikowaliśmy 53 badania, w których uczestniczyło 12 350 osób. 16 badań dotyczyło interwencji w zakresie praktyki karmienia dzieci (np. wielokrotnej ekspozycji na warzywa); 20 badań dotyczyło interwencji wielokomponentowych (np. łączenia ≥2 interwencji, takich jak zmiana polityki przedszkolnej połączona z edukacją żywieniową rodziców); 17 badań dotyczyło interwencji w zakresie edukacji żywieniowej rodziców; 2 badania obejmowały interwencje w zakresie edukacji żywieniowej dzieci; oraz po 1 badaniu poświęcono uważności skoncentrowanej na dziecku lub zapewnieniu rodzinom interwencji nakierowanej na zwiększenie spożycia owoców i warzyw. Interwencje w zakresie praktyki karmienia dzieci oraz interwencje wielokomponentowe prawdopodobnie prowadzą do niewielkiego zwiększenia spożycia owoców i warzyw przez dzieci w perspektywie krótkoterminowej (poniżej 12 miesięcy). Interwencje obejmujące edukację żywieniową rodziców mogą prowadzić do niewielkiego lub żadnego zwiększenia spożycia owoców i warzyw przez dzieci. Informacje na temat kosztów i działań niepożądanych były ograniczone. Spośród badań, w których je raportowano, koszty interwencji wahały się od 325 do 1500 USD. Nie stwierdzono żadnych działań niepożądanych w 2 badaniach, w których je raportowano. Badania, w których raportowano pochodzenie wsparcia finansowego, otrzymały fundusze rządowe lub charytatywne, z wyjątkiem jednego badania, które otrzymało fundusze z sektora przemysłowego.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nie przeprowadzono żadnych badań w krajach o niskich dochodach i tylko 1 badanie przeprowadzono w kraju o średnich dochodach. Nasze zaufanie do aktualnych danych naukowych jest umiarkowane dla interwencji dotyczących żywienia dzieci i interwencji wielokomponentowych oraz małe dla interwencji dotyczących edukacji żywieniowej rodziców.

Jak aktualne są przedstawione dane naukowe?

Dane są aktualne do marca 2023 r. Jest to żywy przegląd systematyczny. Ten rodzaj przeglądu oferuje nowe podejście do sposobu jego aktualizacji, jest on bowiem stale uaktualniany, uwzględniając nowe dane tak szybko, jak stają się one dostępne. Aktualny status tego przeglądu można znaleźć w Cochrane Database of Systematic Reviews .

Najważniejsze informacje

• Szybkie testy antygenowe są mniej dokładne u osób bez objawów zakażenia niż u osób z objawami. Testy te sprawdzają się lepiej w tej drugiej grupie, zwłaszcza u osób, które miały kontakt z kimś z potwierdzonym COVID-19; jednak w tym przypadku dane naukowe są niejednoznaczne.

• Dokładność szybkich testów antygenowych różni się w zależności od konkretnego testu i producenta. W przypadku wielu testów dostępnych na rynku brakuje danych naukowych potwierdzających ich skuteczność, a żaden z nich nie spełnia w pełni wytycznych WHO dotyczących rozpoznawania COVID-19 u osób bezobjawowych.

• Potrzebujemy więcej danych, aby ustalić, czy badania przesiewowe u osób bez objawów mogą ograniczyć rozprzestrzenianie się COVID-19, zwłaszcza w miejscach niezwiązanych z ochroną zdrowia, takich jak szkoły i domy.

Co to są szybkie testy na COVID-19 wykonywane w miejscu opieki nad chorym?

Testy te służą do potwierdzenia lub wykluczenia zakażenia COVID-19 zarówno u osób z objawami, jak i bez objawów. Mają one kilka zalet:

• są przenośne: można ich używać wszędzie, w tym w domu lub poza placówkami ochrony zdrowia;

• są łatwiejsze w użyciu niż testy laboratoryjne: wymagają jedynie minimalnego wyposażenia;

• są tańsze: kosztują mniej niż standardowe badania laboratoryjne;

• nie wymagają obecności specjalisty: każdy może z nich korzystać, nie potrzebują wykwalifikowanego personelu ani specjalistycznych warunków; oraz

• dają szybkie wyniki: rezultat otrzymuje się niemal natychmiast.

W niniejszym przeglądzie skupiliśmy się na szybkich testach antygenowych (określanych również jako testy przepływu bocznego). Testy te wykrywają białka wirusa na podstawie próbek pobranych z nosa lub gardła. Działają podobnie jak testy ciążowe i są dostępne w postaci jednorazowych plastikowych kaset.

Dlaczego to pytanie jest ważne?

Osoby bez objawów COVID-19 potrzebują prostego i niezawodnego sposobu na sprawdzenie, czy są zakażone. Dzięki temu mogą uniknąć zakażenia innych osób, zwłaszcza tych z grup wysokiego ryzyka. Zakażenie COVID-19 potwierdza się zazwyczaj za pomocą testu laboratoryjnego zwanego RT-PCR, który wymaga specjalistycznego sprzętu, a uzyskanie wyniku często zajmuje co najmniej 24 godziny.

Szybkie testy antygenowe umożliwiają szybkie przebadanie większej liczby osób, nawet jeśli nie mają one żadnych objawów. Należy jednak pamiętać, jak dokładne są te urządzenia i jak prawidłowo z nich korzystać, aby uniknąć błędnych wyników.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy dostępne na rynku szybkie testy antygenowe stosowane w placówkach ochrony zdrowia są wystarczająco dokładne, by rzetelnie rozpoznać zakażenie COVID-19 u osób bezobjawowych.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których oceniano dokładność szybkich testów antygenowych u osób bez objawów COVID-19. Osoby te przeszły również test RT-PCR w celu potwierdzenia, czy są zakażone. Badania przeprowadzono w szpitalach, w lokalnych społecznościach lub w domach pacjentów.

Czego się dowiedzieliśmy?

Przeanalizowaliśmy 146 badań, obejmujących 144 250 unikalnych próbek. W 7104 z tych próbek potwierdzono obecność COVID-19. W tych badaniach analizowano 41 różnych testów antygenowych. Około 60% badań przeprowadzono w Europie.

Główne wyniki

W przypadku osób z potwierdzonym COVID-19 testy antygenowe prawidłowo wykryły zakażenie COVID-19 średnio u 55% osób bez objawów. Testy były nieco dokładniejsze u osób, które miały kontakt z osobą zakażoną COVID-19. Prawidłowo wykryto zakażenie u 59% takich osób, w porównaniu z 53% osób bez znanego kontaktu z zakażonym.

W przypadku osób, które nie chorowały na COVID-19, testy antygenowe prawidłowo wykluczyły zakażenie u 99,5% osób.

Dokładność testów różniła się w zależności od marki. Żaden z tych testów nie spełnił wytycznych Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dotyczących potwierdzania lub wykluczania COVID-19 u osób bez objawów. Niektóre testy spełniały standardy WHO w pojedynczych badaniach, ale nie u osób bez objawów.

Na podstawie zbiorczych wyników dotyczących osób, które nie miały znanego kontaktu z osobą zakażoną COVID-19, w populacji 10 000 osób bez objawów, spośród których 50 (0,5%) faktycznie miało COVID-19:

• U 67 osób wynik testu na COVID-19 był pozytywny. Spośród nich 40 osób (60%) w rzeczywistości nie chorowało na COVID-19 (wynik fałszywie dodatni).

• U 9934 pacjentów wynik testu na COVID-19 był negatywny. Spośród nich 24 osoby (0,2%) w rzeczywistości chorowały na COVID-19 (wynik fałszywie ujemny).

W grupie 10 000 osób bez objawów, które miały kontakt z osobą zakażoną COVID-19, 50 osób (0,5%) było faktycznie zakażonych:

• U 89 osób wynik testu na COVID-19 był pozytywny. Spośród nich 60 osób (67%) w rzeczywistości nie chorowało na COVID-19 (wynik fałszywie dodatni).

• U 9911 osób wynik testu na COVID-19 był negatywny. Spośród nich 21 osób (0,2%) w rzeczywistości chorowało na COVID-19 (wynik fałszywie ujemny).

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

W większości badań uwzględniono reprezentatywne grupy osób, a wyniki badań interpretowano w sposób ograniczający ryzyko błędów. Jednak w wielu badaniach nie stosowano testów zgodnie z instrukcją producenta lub nie badano osób w rzeczywistych warunkach (np. w placówkach ochrony zdrowia).

Badania nie były tak skuteczne w potwierdzaniu, że dana osoba nie była zakażona COVID-19. W ponad połowie badań nie potwierdzono, czy osoby z wynikiem negatywnym faktycznie nie były zakażone COVID-19, np. poprzez uwzględnienie czasu od kontaktu z osobą z objawami COVID-19.

Przeprowadzono niewiele badań bezpośrednio porównujących różne marki testów, dlatego nie możemy z łatwością stwierdzić, która z nich jest najlepsza. Nie da się jednoznacznie stwierdzić, jaki jest związek między pozytywnym wynikiem testu na obecność antygenu a tym, jak zakaźna jest dana osoba. Nie ma również wystarczająco dużo informacji, aby stwierdzić, czy regularne wykonywanie testów antygenowych zmniejsza ryzyko rozprzestrzeniania się wirusa w danej grupie osób.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszych poprzednich badań oraz obejmuje dane naukowe opublikowane do 17 lutego 2022 roku.

Najważniejsze informacje

• Dostępne dane naukowe są ograniczone i nie poznaliśmy jeszcze najlepszego sposobu organizacji usług rehabilitacyjnych w ramach systemów ochrony zdrowia.
• Korzystanie z usług różnych specjalistów (np. fizjoterapeutów) może mieć niewielki lub żaden wpływ na stan zdrowia. W zakresie samodzielności w wykonywaniu codziennych czynności, dobrego samopoczucia, objawów depresji, sprawności rąk i mobilności telerehabilitacja (czyli rehabilitacja za pośrednictwem wideorozmów lub aplikacji) może przynosić podobne efekty co tradycyjna rehabilitacja stacjonarna.
• Większość badań pochodzi z krajów o wysokich dochodach, więc wyniki tych badań mogą nie mieć zastosowania na całym świecie. Konieczne są dalsze badania w zróżnicowanych warunkach.

Czym jest organizacja świadczenia usług rehabilitacyjnych?

Organizacja świadczenia usług dotyczy praktycznych aspektów rehabilitacji: kto Ci pomaga, kiedy i gdzie otrzymujesz pomoc oraz w jaki sposób zorganizowane są usługi, żeby zapewnić sprawny i skuteczny proces opieki. Może ona obejmować takie kwestie, jak: czas oczekiwania na wizytę lub rozpoczęcie leczenia; to, czy leczenie zapewnia lekarz, pielęgniarka, terapeuta czy inny wykwalifikowany specjalista; warunki pracy i wsparcie dla personelu zapewniającego opiekę; to, jak różni pracownicy ochrony zdrowia współpracują ze sobą, żeby zapewnić Ci kompleksową opiekę; a także to, czy rehabilitacja odbywa się w szpitalu, przychodni, w domu, czy w formie telerehabilitacji (poprzez rozmowy wideo lub aplikacje).

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy dowiedzieć się:

• jakie są najlepsze sposoby organizacji usług rehabilitacyjnych w systemach ochrony zdrowia (kto świadczy opiekę, jak szybko pacjenci są przyjmowani na wizyty i czy rozwiązania takie jak telerehabilitacja pomagają w powrocie do zdrowia);
• jakie badania naukowe dotyczące organizacji i świadczenia usług rehabilitacyjnych prowadzi się na świecie;
• w jaki sposób informacje te mogą pomóc podmiotom działającym w systemie ochrony zdrowia w podejmowaniu decyzji dotyczących rehabilitacji; oraz
• czy potrzebne są nowe badania naukowe i strategie, aby poprawić jakość usług rehabilitacyjnych.

Co zrobiliśmy?

Projekt ten stanowił część szerszego badania dotyczącego rehabilitacji i polityki zdrowotnej. W 3 dużych bazach danych poszukiwaliśmy przeglądów systematycznych (zbiorów danych naukowych pochodzących z wielu różnych badań) dotyczących sposobów świadczenia usług rehabilitacyjnych.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 25 przeglądów systematycznych. Tylko 5 z nich dostarczyło nam wyników, które mogliśmy wykorzystać w tym projekcie. Obejmowały one badania przeprowadzone głównie w krajach o wysokich dochodach w Europie, obu Amerykach i regionie zachodniego Pacyfiku. W przeglądach tych uwzględniono różne grupy osób, w tym osoby starsze oraz osoby po udarze mózgu.

Najważniejsze wyniki

• W przypadku opieki świadczonej przez pracowników ochrony zdrowia innych niż lekarze (np. fizjoterapeutów) nie ma danych wskazujących na istotną różnicę w efektach terapeutycznych w porównaniu z opieką świadczoną przez lekarzy.
• Nie znaleźliśmy wiarygodnych danych naukowych na temat tego, czy miejsce świadczenia opieki – szpital, przychodnia czy dom – ma znaczenie. W kilku badaniach porównano rehabilitację prowadzoną w domu ze standardową opieką świadczoną w gabinecie i uzyskano podobne wyniki w przypadku obu rozwiązań. Nie było jednak wystarczająco dużo takich badań, a dostępne dane naukowe nie pozwalają na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków.
• Jeśli chodzi o samodzielność w wykonywaniu codziennych czynności, dobre samopoczucie, objawy depresji, sprawność rąk i mobilność w przypadku osób powracających do zdrowia po udarze mózgu, to rehabilitacja prowadzona w domu przez wideo lub telefon może przynosić podobne efekty co rehabilitacja w gabinecie.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Wiele z tych przeglądów wykazywało pewne niedociągnięcia badawcze, dlatego nasze zaufanie do ich wyników jest ograniczone. W przypadkach, w których autorzy przeglądów oceniali wiarygodność danych, w większości ocenili ją jako niską. Oznacza to, że przyszłe badania mogą wpłynąć na nasze wnioski. Prawie wszystkie badania przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach. Nie uzyskano danych z Afryki, Azji Południowo-Wschodniej ani regionu wschodniej części basenu Morza Śródziemnego, więc wyniki mogą nie mieć zastosowania na całym świecie.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?
Dane naukowe są aktualne do 17 listopada 2024 r.

Najważniejsze informacje

• Nieprawidłowe wyniki badania rejestrującego aktywność mózgu (elektroencefalografii lub EEG) prawdopodobnie wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia kolejnego napadu.
• Inne czynniki, takie jak nieprawidłowe wyniki badań obrazowych mózgu, napady padaczkowe podczas snu (napady nocne), niedowład Todda (porażenie ponapadowe) lub występowanie epilepsji w rodzinie, mogą również zwiększać ryzyko, choć dane w tym zakresie są mniej pewne.
• Potrzebne są badania wysokiej jakości, które pozwolą lekarzom dokładniej przewidywać, u kogo wystąpią kolejne napady padaczkowe po pierwszym nieprowokowanym napadzie epilepsji.

Czym są nieprowokowane napady epilepsji?

Napad padaczkowy to nagły wzrost aktywności elektrycznej w mózgu. Może powodować drżenie, sztywność ciała, epizody wpatrywania się w jeden punkt, dezorientację czy utratę świadomości. Nieprowokowany napad padaczkowy występuje bez bezpośredniej lub oczywistej przyczyny, takiej jak gorączka, infekcja czy niedawny uraz. Może stanowić objaw choroby podstawowej takiej jak padaczka.

Dlaczego nieprowokowane napady padaczkowe są niepokojące?

Wiele osób doświadczy w ciągu swojego życia pojedynczego napadu padaczkowego, a 1 na 20 osób doświadczy napadu przed 85. rokiem życia. Po pierwszym napadzie lekarze często nie są w stanie przewidzieć, u kogo wystąpią kolejne. Ta niepewność utrudnia podejmowanie decyzji dotyczących prowadzenia pojazdów, podjęcia pracy lub rozpoczęcia leczenia.

Lekarze potrzebują wiarygodnych metod przewidywania ryzyka wystąpienia epilepsji po pierwszym nieprowokowanym napadzie, w celu postawienia diagnozy i podjęcia leczenia. Jest to szczególnie ważne, ponieważ u części pacjentów rozpoznanie padaczki można obecnie postawić już po jednym napadzie, jeśli ryzyko kolejnych jest wysokie.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy określone cechy — dotyczące samej osoby, pierwszego napadu lub wyników badań — mogą pomóc przewidzieć, czy wystąpi kolejny napad. Przeanalizowaliśmy:

• cechy indywidualne, takie jak wiek, płeć i dodatni wywiad rodzinny w kierunku padaczki;
• badania medyczne, w tym badania obrazowe mózgu (rezonans magnetyczny, MRI, lub tomografię komputerową, CT) oraz EEG (badanie fal mózgowych);
• cechy napadu, w tym, czy wystąpił podczas snu lub jak długo trwał.

Co zrobiliśmy?

Wyszukaliśmy wysokiej jakości badania, w których obserwowano pacjentów po pierwszym nieprowokowanym napadzie padaczkowym, aby sprawdzić, czy wystąpiły u nich kolejne napady. Uwzględniliśmy badania obejmujące co najmniej 30 uczestników z obserwacją trwającą co najmniej 6 miesięcy.

Następnie połączyliśmy wyniki tych badań, aby ocenić, na ile silne są dane dotyczące poszczególnych potencjalnych czynników ryzyka.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 23 badania obejmujące 5918 osób. Niektóre badania obejmowały osoby dorosłe, inne dzieci, a jeszcze inne obie te grupy. Siła danych dotyczących poszczególnych czynników ryzyka była zróżnicowana.

Najważniejsze wyniki

• Nieprawidłowy wynik elektroencefalografii (EEG): osoby z nieprawidłowym wynikiem EEG prawdopodobnie mają większe ryzyko kolejnego napadu.

Następujące czynniki mogą zwiększać ryzyko nawrotu napadów:

• nieprawidłowy wynik badania obrazowego mózgu;
• porażenie Todda (przemijające osłabienie po napadzie);
• dodatni wywiad rodzinny w kierunku padaczki;
• napady występujące podczas snu (napady nocne).

Jesteśmy bardzo niepewni tego, czy następujące czynniki zwiększają ryzyko nawrotu napadów:

• ogniskowe objawy neurologiczne (zaburzenia dotyczące określonej części ciała, spowodowane nieprawidłowością w konkretnym obszarze mózgu);
• drgawki gorączkowe w dzieciństwie (napady padaczkowe występujące w czasie gorączki);
• stan padaczkowy (napad, który nie ustępuje samoistnie, lub nawracające napady bez odzyskania pełnej świadomości pomiędzy nimi);
• napady ogniskowe (napad rozpoczynający się w jednej części mózgu);
• płeć męska.

Istnieją sprzeczne dane dotyczące tego, czy wiek poniżej 16 lat jest czynnikiem ryzyka: niektóre badania sugerują większe ryzyko, inne mniejsze. Ogólnie rzecz biorąc, dane są niepewne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

W wielu badaniach stosowano różne metody oceny i raportowania wyników, co utrudniało ich porównanie. Niektóre badania obejmowały niewielką liczbę uczestników lub nie uwzględniały wszystkich istotnych czynników. Większość przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach, dlatego wyniki mogą nie mieć zastosowania we wszystkich krajach.

Większe, wysokiej jakości badania, w których czynniki ryzyka nawrotu napadów byłyby oceniane i opisywane w jednolity sposób, pomogłyby lekarzom trafniej przewidywać ryzyko.

Jak pacjenci i opiekunowie mogą wykorzystać te informacje?

Zrozumienie, które cechy mogą wiązać się z występowaniem kolejnych napadów, może pomóc pacjentom i rodzinom prowadzić bardziej świadome rozmowy z lekarzem. Może to ułatwić podejmowanie decyzji dotyczących leczenia, prowadzenia pojazdów, szkoły, pracy i życia codziennego.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Przegląd obejmuje badania opublikowane do grudnia 2022 roku.

Najważniejsze informacje

• Wielokierunkowe programy terapeutyczne (zajmujące się kwestią diety, aktywności fizycznej i/lub innymi zachowaniami) realizowane w placówkach opieki zdrowotnej mogą zwiększać aktywność fizyczną dzieci (mierzoną obiektywnie), a prowadzone w środowisku lokalnym mogą nieco poprawiać jakość życia. Ogólnie rzecz biorąc miały jednak ograniczony wpływ na inne kluczowe punkty końcowe w tym dobrostan fizyczny, dobrostan psychiczny oraz BMI z-score (wskaźnik pokazujący, czy masa ciała danej osoby jest wyższa czy niższa od typowej dla osób w tym samym wieku i tej samej płci).

• Korzyści i zagrożenia związane z tymi podejściami do zmiany zachowania u dzieci i ich rodziców pozostają niepewne, a większość danych przedstawionych w tym przeglądzie pochodzi z krajów o wysokich dochodach.

• Potrzebne są dalsze badania w różnych populacjach i lokalizacjach, aby zrozumieć, co działa, a co nie dla różnych dzieci.

Czego dotyczy problem?

Otyłość u dzieci jest globalnym wyzwaniem zdrowotnym o wielu przyczynach m.in. związanych z dietą, aktywnością fizyczną i zachowaniami. Otyłość jest zwykle definiowana jako wskaźnik masy ciała (BMI - liczba obliczana na podstawie wzrostu i wagi osoby w celu sprawdzenia, czy jej masa ciała mieści się w zdrowym zakresie), który jest znacznie wyższy niż typowy dla młodych ludzi w tym samym wieku i tej samej płci. Metody leczenia, które zachęcają do zdrowszego stylu życia, są często stosowane w leczeniu otyłości u dzieci, ale ich długoterminowy wpływ pozostaje niejasny.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy wielokierunkowe terapie zmiany zachowań zdrowotnych, promujące lepszą dietę, aktywność fizyczną i modyfikację zachowań, pomagają dzieciom żyjącym z otyłością (poniżej 10. roku życia) oraz wspierają ich rodziców. Skupiliśmy się na tym, jak te interwencje wpływają na samopoczucie fizyczne i psychiczne, aktywność fizyczną, jakość życia i wskaźniki związane z wagą w perspektywie długoterminowej (od 12 do 24 miesięcy). Braliśmy pod uwagę również ich działania niepożądane.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których testowano terapie zmiany zachowań zdrowotnych, łączące co najmniej dwa obszary: dietę, aktywność fizyczną lub zmianę behawioralną. Uwzględniliśmy tylko badania porównujące te interwencje z brakiem leczenia, standardową opieką lub grupą oczekującą, oraz z co najmniej rocznym okresem obserwacji od rozpoczęcia programu. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy poziom zaufania do dostępnych danych naukowych, uwzględniając takie czynniki jak zastosowane metody i wielkość próby badawczej.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy 34 badania z udziałem 6849 dzieci w krajach o wysokim dochodzie (Ameryka Północna, Europa, Nowa Zelandia, Australia, Izrael). Podzieliliśmy badania na dwie grupy: (1) badania oparte na opiece zdrowotnej, których leczenie prowadzono w placówkach opieki zdrowotnej, takich jak ośrodki podstawowej opieki zdrowotnej lub szpitale; (2) badania oparte na społeczności lokalnej, w których leczenie prowadzone było w szkołach, domach kultury, ośrodkach sportowych lub innych miejscach publicznych.

Główne wyniki

Wielokierunkowe terapie zmiany zachowań oparte na opiece zdrowotnej w porównaniu ze standardową opieką:

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na fizyczne samopoczucie dzieci mierzone jako wartość końcowa;

• interwencje te mogą poprawiać samopoczucie fizyczne po 12 miesiącach mierzone jako zmiana w stosunku do wartości początkowej (wynik pokazujący, o ile aktywność fizyczna danej osoby wzrosła lub spadła po programie leczenia w porównaniu z tym, jak aktywna była na początku), ale jesteśmy bardzo niepewni tego wyniku;

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na samopoczucie psychiczne dzieci lub jakość życia związaną ze zdrowiem;

• mogą poprawić obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną, ale skutkować niewielką lub żadną różnicą w subiektywnie mierzonej aktywności fizycznej;

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na wynik BMI z-score.

Nie mamy pewności, czy te metody leczenia doprowadziły do jakichkolwiek szkodliwych lub niepożądanych zdarzeń. Żadne z badań nie zawierało informacji na temat niepełnosprawności związanej z otyłością.

Wielokierunkowe terapie zmiany zachowań oparte na społeczności lokalnej w porównaniu ze standardową opieką:

• mogą nie mieć żadnego lub mieć niewielki wpływ na dobrostan fizyczny i psychiczny dzieci, obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną oraz jakość życia po 12 miesiącach;

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na samopoczucie psychiczne i obiektywnie mierzoną aktywność fizyczną po 24 miesiącach;

• mogą nieznacznie poprawiać jakość życia;

• prawdopodobnie nie mają żadnego lub mają niewielki wpływ na wynik BMI z-score.

W żadnym z badań nie odnotowano niepełnosprawności związanej z otyłością ani wystąpienia jakichkolwiek szkodliwych lub niepożądanych zdarzeń.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Mamy niewielki poziom zaufania do danych naukowych, ponieważ czas obserwacji nie był wystarczająco długi i występowały ograniczenia w zakresie metodologii. Większość z nich przeprowadzono w krajach o wysokich dochodach, więc nie możemy być pewni, jak dobrze interwencje te mogą działać w innych miejscach i w różnych populacjach. Chociaż efekty były niewielkie, mogą mieć znaczenie dla podgrup dzieci w grupie wysokiego ryzyka.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do lutego 2024 roku.

Najważniejsze informacje

• Kladrybina w porównaniu z placebo prawdopodobnie zmniejsza ryzyko nawrotów choroby i może też zmniejszać liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w badaniach obrazowych mózgu u chorych na stwardnienie rozsiane po prawie dwóch latach leczenia, jednak dane te są bardzo niepewne. Kladrybina może powodować niewielką lub żadną różnicę w spowalnianiu procesu utraty sprawności po prawie dwóch latach leczenia. Kladrybina może nie mieć wpływu na ryzyko wystąpienia ciężkich działań niepożądanych w porównaniu z placebo, jednak dane są bardzo niepewne.

• Żeby ocenić pozytywne i negatywne skutki działania kladrybiny na układ odpornościowy u chorych na stwardnienie rozsiane, potrzebne są dłuższe badania lepszej jakości. W przyszłych badaniach należy porównać działanie kladrybiny oraz innych leków stosowanych w leczeniu tej choroby, zwracając szczególną uwagę na te skutki, które są najważniejsze dla pacjentów, takie jak jakość życia i zdolność do wykonywania codziennych czynności. Przyszłe badania powinny też objąć grupy podwyższonego ryzyka.

Czym jest stwardnienie rozsiane?

Stwardnienie rozsiane (łac. sclerosis multiplex, SM) to rzadka choroba, której przyczyną jest zapalenie mózgu i rdzenia kręgowego prowadzące do ich uszkodzenia, co z czasem utrudnia wykonywanie ważnych codziennych czynności takich jak chodzenie i dbanie o siebie. Do objawów SM należą m.in.: zaburzenia widzenia, drętwienie/mrowienie, osłabienie, zaburzenie czynności pęcherza moczowego i jelit, problemy ze sprawnością umysłową, zmęczenie oraz zawroty głowy. Objawy te mogą się nasilać i prowadzić do utraty samodzielności. Ponowne wystąpienie objawów to „rzut” (nawrót). Najczęstszą postacią SM jest postać rzutowo-remisyjna, przy której objawy pojawiają się i ustępują. Z czasem do rzutów dochodzi częściej, objawy choroby są bardziej dokuczliwe, a okresy dobrego samopoczucia między nimi trwają krócej. SM to szczególnie uciążliwa choroba. Dotyka zazwyczaj młode osoby, głównie kobiety, w najbardziej aktywnym okresie życia.

Jak leczy się stwardnienie rozsiane?

SM leczy się obecnie za pomocą leków immunomodulujących (takich jak interferon beta, octan glatirameru, natalizumab, fingolimod, alemtuzumab, teriflunomid i fumaran dimetylu). Leki te mogą spowalniać postęp choroby, ale go nie zatrzymują.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Nie wiadomo dokładnie, jakie są przyczyny SM, wiemy jednak, że znaczną rolę odgrywa stan zapalny wywoływany przez niektóre komórki układu odpornościowego (komórki T i B). Działanie kladrybiny polega na zmniejszeniu liczby tych komórek we krwi i w mózgu, co może łagodzić stan zapalny i spowalniać postęp choroby. Chcieliśmy zbadać, czy kladrybina może spowolnić lub zatrzymać postęp niepełnosprawności, nie zwiększając przy tym liczby działań niepożądanych.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań porównujących działanie kladrybiny z brakiem leczenia, placebo (leczeniem pozorowanym) lub innymi lekami immunomodulującymi u osób chorych na dowolną postać SM. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy naszą pewność co do danych naukowych w oparciu o czynniki takie jak metody badań, liczba uczestników i dokładność wyników.

Czego się dowiedzieliśmy?

Przeanalizowaliśmy 15 badań następujących typów.

• Dziewięć badań z randomizacją (ich uczestnicy są przypisywani losowo do jednej z dwóch lub więcej grup leczenia), w których 2571 uczestników obserwowano przez okres od jednego do dwóch lat.

• Cztery otwarte badania przedłużone (po badaniu głównym w których uczestnicy badań z randomizacją zachowują dostęp do badanego rodzaju leczenia), w których uczestników obserwowano przez okres kolejnych dwóch do 10 lat.

• Dwa badania obserwacyjne (wykorzystujące dane „z rzeczywistego życia”), które porównywały działanie kladrybiny z innymi lekami immunomodulującymi u 4111 osób przez okres od jednego do trzech lat.

Żadne z badań nie zawierało informacji na temat ważnych dla pacjentów skutków leczenia, takich jak wpływ na jakość życia i problemy związane z myśleniem lub pamięcią.

Wyniki badań z randomizacją sugerują, że w porównaniu z placebo kladrybina prawdopodobnie obniża ryzyko nowych rzutów choroby. Może też zmniejszać liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w wynikach obrazowych rezonansu magnetycznego, jednak dane te są bardzo niepewne. Jednak kladrybina może mieć niewielki lub żaden wpływ na postępowanie niepełnosprawności. Może występować niewielka lub żadna różnica między kladrybiną i placebo pod względem liczby osób, u których wystąpiły ciężkie działania niepożądane i które zaprzestały leczenia. Kladrybina może też zwiększać ryzyko wystąpienia innych działań niepożądanych, jednak nasza pewność co do tych wyników jest bardzo niska.

Wyniki otwartych badań przedłużonych sugerują, że w porównaniu z placebo kladrybina może zwiększać odsetek osób, które nie wykazują objawów pogorszenia choroby po czterech latach przyjmowania leku. Może ona zmniejszać ryzyko rzutów i liczbę nowych zmian chorobowych widocznych w badaniach obrazowych, jednak dane te są bardzo niepewne. Może ona mieć niewielki lub żaden wpływ na postępowanie niepełnosprawności, występowanie działań niepożądanych lub przerwanie leczenia, jednak nasza pewność co do tych danych jest bardzo niska.

Badania obserwacyjne porównujące kladrybinę z innymi lekami dostarczyły niejednoznacznych wyników: kladrybina może bardziej niż inne leki (fumaran dimetylu, teriflunomid i fingolimod po trzech latach stosowania) obniżać ryzyko rzutów, ale jej działanie względem tego punktu końcowego w porównaniu do fingolimodu, natalizumabu i interferonu beta po roku stosowania pozostaje niejasne.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych naukowych?

Nasza pewność co do działania kladrybiny jest ograniczona przez niską jakość badań oraz nieuwzględnienie potrzeb chorych. Większość badań została przeprowadzona przez producenta kladrybiny. Istnieje obawa, że jego interes mógł wpłynąć na przedstawienie wyników badań.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Dane naukowe są aktualne do lutego 2025 roku.

Najważniejsze informacje

• U wcześniaków (urodzonych przed 37. tygodniem ciąży) w stabilnym stanie zdrowia, które nie są jeszcze w pełni karmione piersią lub butelką (dotyczy to wszystkich sposobów karmienia poprzez ssanie lub drogą doustną), bardzo niejednoznaczne dane naukowe wskazują, że wczesny wypis ze szpitala z zapewnieniem domowego wsparcia w zakresie karmienia przez zgłębnik (sondę), w porównaniu z późniejszym wypisem, gdy dzieci są już w pełni karmione poprzez ssanie:

  • może mieć niewielki lub żaden wpływ na tempo przybierania na wadze, karmienie piersią w chwili zakończenia domowego wsparcia lub wypisu ze szpitala oraz po 3 miesiącach, a także na ryzyko ponownego przyjęcia do szpitala w ciągu kolejnych 12 miesięcy; oraz

  • może zmniejszać ryzyko zakażeń dróg oddechowych do czasu zakończenia domowego wsparcia lub do wypisu ze szpitala, ale prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na to, czy dziecku trzeba podawać antybiotyki dożylnie.

• Aby móc określić korzyści i zagrożenia związane z takim podejściem potrzebne jest przeprowadzenie badań w zróżnicowanych warunkach i populacjach przy zastosowaniu rzetelnych metod.

Dlaczego wczesny wypis ze szpitala z domowym wsparciem karmienia przez sondę może być ważny?

Dzieci urodzone przedwcześnie (przed 37. tygodniem ciąży) często potrzebują pomocy, aby nauczyć się prawidłowo jeść. Na początku zwykle karmi się je przez zgłębnik, czyli cienką rurkę wprowadzoną przez nos lub usta do żołądka. Wypis ze szpitala następuje zwykle, gdy dziecko nie wymaga już karmienia przez zgłębnik, przyjmuje cały pokarm doustnie dzięki odruchowi ssania oraz prawidłowo przybiera na masie ciała. Jeśli dziecko, którego stan jest stabilny, nadal wymaga karmienia przez zgłębnik, wcześniejszy wypis ze szpitala może sprawić, że rodzina szybciej będzie razem. Może to także korzystnie wpływać na rozwój więzi między rodzicami i dzieckiem, samopoczucie rodziców oraz rozwój niemowlęcia. Jeżeli rodzina otrzyma odpowiednią formę wsparcia, dziecko może nauczyć się przyjmować całą porcję pokarmu drogą ssania już w domu. Dodatkowo wcześniejszy wypis do domu może zmniejszyć koszty ponoszone przez rodzinę oraz system ochrony zdrowia. Jednak trzeba pamiętać, że takie rozwiązanie może stanowić obciążenie dla rodziny i zwiększać ryzyko powikłań w okresie przechodzenia z karmienia przez zgłębnik na karmienie doustne.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy sprawdzić, czy wcześniejszy wypis ze szpitala wcześniaków o stabilnym stanie zdrowia przy jednoczesnym wsparciu w karmieniu przez zgłębnik jest lepszym rozwiązaniem niż wypis dopiero w wtedy, gdy są już w stanie przyjmować doustnie całość pokarmu.

Interesowało nas, w jaki sposób wcześniejszy wypis ze szpitala z zapewnionym wsparciem domowym wpływa na to: ile czasu dziecko potrzebuje, aby zacząć przyjmować całą porcję pokarmu doustnie; jak szybko przybiera na wadze; czy jest karmione piersią w chwili zakończenia opieki domowej lub przy wypisie ze szpitala oraz po 3 miesiącach; czy występują zakażenia do momentu wypisu ze szpitala lub zakończenia opieki domowej; jak przebiega rozwój dziecka w wieku 12. miesięcy lub później; a także czy w ciągu 12 miesięcy od zakończenia opieki domowej lub wypisu ze szpitala zachodzi potrzeba ponownej hospitalizacji.

Co zrobiliśmy?

Szukaliśmy badań, w których oceniano korzyści i zagrożenia związane z wcześniejszym wypisem wcześniaków w stabilnym stanie zdrowia przy jednoczesnym zapewnieniu wsparcia rodzinom w karmieniu przez zgłębnik. Porównaliśmy takie postępowanie z wypisem dziecka dopiero wtedy, gdy przyjmuje już pełną porcję pokarmu doustnie. Podsumowaliśmy wyniki badań i oceniliśmy ich wiarygodność, biorąc pod uwagę między innymi sposób ich przeprowadzenia oraz liczbę objętych nimi dzieci.

Czego się dowiedzieliśmy?

Znaleźliśmy tylko jedno badanie przeprowadzone w Szwecji w latach 1992–1994. Objęto nim 88 dzieci z 75 rodzin. W badaniu porównano wcześniejszy wypis do domu przy zapewnieniu rodzinie wsparcia w karmieniu przez zgłębnik z wypisem dziecka dopiero wtedy, gdy przyjmowało już całą porcję pokarmu doustnie. Badanie dotyczyło wcześniaków, które prawdopodobnie miały jeszcze przez co najmniej 1 tydzień wymagać dodatkowej opieki. W zależności od ocenianych wyników dostępne były dane dotyczące od 82 do 88 dzieci uczestniczących w tym badaniu.

W porównaniu z wypisem dziecka wtedy, gdy przyjmuje całą porcję pokarmu doustnie, wcześniejsze wypisanie do domu przy zapewnieniu wsparcia w karmieniu przez zgłębnik może mieć niewielki lub żaden wpływ na:

• przyrost masy ciała u dzieci (liczony jako średni przyrost dobowy od momentu włączenia do badania do czasu zakończenia opieki domowej lub wypisu ze szpitala);

• zaprzestanie karmienia piersią oraz wyłączne karmienie piersią w chwili zakończenia wsparcia domowego lub wypisu ze szpitala, także po 3 miesiącach;

• konieczność podawania dzieciom antybiotyków dożylnie; oraz

• konieczność ponownego przyjęcia dziecka do szpitala w ciągu 12 miesięcy od zakończenia opieki domowej lub wypisu ze szpitala.

Wcześniejszy wypis do domu z zapewnieniem wsparcia, w porównaniu z późniejszym wypisem, może zmniejszyć ryzyko wystąpienia zakażeń dróg oddechowych do czasu zakończenia domowego wsparcia lub wypisu ze szpitala. W badaniu rozpoznawano te zakażenia na podstawie objawów, a nie wyników badań laboratoryjnych.

W badaniu nie oceniono, ile czasu potrzebowały dzieci, aby zacząć przyjmować całą porcję pokarmu doustnie, ani ich rozwoju w wieku 12. miesięcy lub później.

Znaleźliśmy 2 inne badania, które mogłyby zostać uwzględnione w przyszłej aktualizacji niniejszego przeglądu. Jedno z badań zostało zakończone, jednak jak dotąd nie opublikowano jego wyników. Nie wiadomo natomiast, czy drugie badanie zostało ukończone, ponieważ jego autorzy nie odpowiedzieli jeszcze na naszą prośbę o przekazanie informacji.

Jakie są ograniczenia przedstawionych danych naukowych?

Nie mamy pewności co do tych wyników, ponieważ opierają się one tylko na jednym badaniu, w którym wzięła udział niewielka liczba niemowląt. W dodatku sposób przydzielania dzieci do poszczególnych grup nie był w pełni losowy, a rodziny i lekarze wiedzieli, do której grupy przydzielono dane dziecko.

Wyniki przyszłych badań mogą różnić się od tych przedstawionych w tym przeglądzie oraz zmienić jego wnioski.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszej wcześniejszej wersji opublikowanej w 2015 roku. Uwzględnione w przeglądzie dane są aktualne do 30 maja 2024 roku.

Najważniejsze informacje

• Zarówno niższe jak i wyższe progi hemoglobiny przy podejmowaniu decyzji o transfuzji krwi wiążą się z podobnym odsetkiem zgonów lub niepełnosprawności w wieku dwóch lat.

• Niższy próg stężenia hemoglobiny nie wpływa na umieralność.

• Niższe progi mogą skutkować mniejszą liczbą transfuzji.

Czym jest niski poziom morfologii krwi?

Niedokrwistość wynikająca z niskiego stężenia hemoglobiny lub niskich wartości morfologii krwi jest powszechna u bardzo małych wcześniaków. Wynika to z wielokrotnego pobierania niewielkich ilości krwi do badań laboratoryjnych oraz z wolnej odpowiedzi szpiku kostnego.

Dlaczego ma to znaczenie?

Transfuzja krwi zwiększa liczbę czerwonych krwinek w krwiobiegu. Komórki te zawierają hemoglobinę, która odpowiada za transport tlenu w całym organizmie. Transfuzja krwi jest zazwyczaj wykonywana w celu zwiększenia ilości krążącego tlenu.

Jak leczona jest niedokrwistość?

U niemal wszystkich bardzo małych wcześniaków wykonuje się transfuzję krwi z powodu niskiego stężenia hemoglobiny lub niskich wartości morfologii krwi. Mimo że transfuzje krwi są powszechnie stosowane, nadal nie ma pewności, kiedy należy je wdrażać. Z tego powodu w kilku badaniach przeanalizowano ryzyko i efekty transfuzji krwi przy różnych wartościach morfologii krwi, określanych jako niższe wartości morfologii krwi/niski próg stężenia hemoglobiny lub wyższe wartości morfologii krwi/wyższy próg stężenia hemoglobiny.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?

Chcieliśmy ustalić, czy utrzymywanie wyższych wartości morfologii krwi lub wyższego progu stężenia hemoglobiny za pomocą transfuzji krwi prowadzi do lepszego stanu zdrowia i rozwoju bardzo małych wcześniaków do momentu osiągnięcia wieku dwóch lat oraz czy taka praktyka zwiększa liczbę wykonywanych transfuzji.

Co zrobiliśmy w tym celu?

Przeprowadziliśmy szczegółowe wyszukiwanie badań porównujących strategie transfuzji krwi oparte na niższym i wyższym progu stężenia hemoglobiny oraz wartości morfologii u bardzo małych wcześniaków.

Czego się dowiedzieliśmy?

Sześć dobrze zaprojektowanych badań, obejmujących 3451 bardzo małych wcześniaków, wykazało, że niemowlęta, którym przetoczono krew przy niskim stężeniu progu hemoglobiny lub niższej liczbie krwinek, radziły sobie równie dobrze. Oznacza to, że nie było różnic w odsetkach zgonów lub niepełnosprawności u niemowląt, które przeżyły, ani w łącznym odsetku zgonów i niepełnosprawności w porównaniu z niemowlętami, którym przetoczono krew przy wyższym progu stężenia hemoglobiny lub wyższych wartościach morfologii krwi. Jednocześnie niemowlęta, którym przetoczono krew przy niższym progu stężenia hemoglobiny lub niższych wartościach morfologii krwi, miały mniej transfuzji krwi.

Jakie są ograniczenia prezentowanych danych?

Duże badania wykazywały brak różnic lub niewielkie różnice w wynikach zdrowotnych bardzo małych wcześniaków do momentu osiągnięcia wieku dwóch lat. Dane odnoszą się wyłącznie do poziomów hemoglobiny w wynikach badań krwi wykorzystanych w sześciu badaniach.

Jesteśmy przekonani, że niski próg stężenia hemoglobiny w porównaniu z wysokimi lub z wyższymi wartościami morfologii krwi dla transfuzji nie powoduje różnic bądź powoduje niewielka różnicę w zdrowiu i rozwoju bardzo małych wcześniaków do momentu osiągnięcia przez nie wieku dwóch lat. Nasza pewność co do wiarygodności danych na temat liczby transfuzji jest niska ze względu na brak zaślepienia oraz niespójność wyników.

Jak aktualne są te dane naukowe?

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację poprzedniego (z 2011 roku). Dane naukowe są aktualne do stycznia 2024 roku.

Jaki był cel tego przeglądu?

Celem tego przeglądu było ustalenie, czy leczenie jąkania bez zastosowania leków może poprawić płynność mowy, postawy komunikacyjne dzieci oraz wpłynąć na jakość życia i potencjalne szkodliwe skutki u dzieci w wieku sześciu lat lub młodszych – zarówno krótko- jak i długoterminowo. Aby odpowiedzieć na to pytanie, zebraliśmy i przeanalizowaliśmy wszystkie badania związane z tym tematem i wybraliśmy cztery z nich.

Najważniejsze informacje

Metoda leczenia jąkania tzw. Program Lidcombe może przyczyniać się do zmniejszenia częstotliwości jąkania oraz zwiększenia płynności mowy (tj. liczby słów lub sylab wypowiadanych na minutę) u małych dzieci poddanych terapii w zakresie uwzględnionym w badaniach. Nie wiemy jeszcze, jaki jest wpływ programu zrealizowanego w całości, ponieważ w żadnym z badań nie przedstawiono wyników dzieci, które ukończyły program zaplanowany na okres od roku do dwóch lat.

Tylko w jednym badaniu opisano wpływ terapii w dłuższym okresie, jednak podsumowanie efektów leczenia było niemożliwe, ponieważ brakowało wyników dla większości dzieci w grupie kontrolnej.

Potrzebne są dalsze wysokiej jakości badania oceniające efekty leczenia jąkania u małych dzieci, w tym badania obejmujące szerszy zakres wyników oraz oceniające metody inne niż Program Lidcombe.

Jaki był cel niniejszego przeglądu?

Jąkanie jest powszechnym zaburzeniem mowy, które zazwyczaj ujawnia się między drugim a czwartym rokiem życia. Cechuje je powtarzanie pojedynczych dźwięków, części słów lub całych wyrazów, mimowolne wydłużanie dźwięków lub blokady mowy. Zająknięciom mogą towarzyszyć zauważalne napięcie na twarzy i w głosie, mruganie oczami albo kiwanie głową. Jąkanie może skutkować obniżoną samooceną oraz mieć negatywny wpływ na jakość życia. Aby zmniejszyć ryzyko występowania tych negatywnych skutków w dorosłym życiu, ważne jest ustalenie skutecznych metod leczenia jąkania u małych dzieci.

Jakie były główne wyniki tego przeglądu?

Znaleźliśmy cztery badania, które porównywały wyniki u małych dzieci poddanych terapii według Programu Lidcombe z wynikami u dzieci znajdujących się na liście oczekujących na terapię. W trzech badaniach dzieci z listy oczekujących nie otrzymały żadnego leczenia do czasu zakończenia badań. W czwartym badaniu dzieci z listy oczekujących mogły zostać poddane terapii u miejscowego logopedy, jeśli wyrażono taką chęć. Pod koniec badania rodzice siedmiorga dzieci (35%) z grupy kontrolnej oznajmili, że ich dzieci zostały poddane jakiejś formie terapii, według Programu Lidcombe lub według innego programu leczenia o nazwie “Easy Does It”, wciąż będąc na liście oczekujących.

We wszystkich czterech badaniach uwzględniono łącznie 151 dzieci w wieku od dwóch do sześciu lat. W przypadku Programu Lidcombe logopedzi prowadzili wizyty z dziećmi i rodzicami osobiście w klinice lub rozmawiali z nimi przez telefon. Podczas tych wizyt, rodziców uczono, jak prowadzić terapię w domu podczas codziennych sesji ćwiczeń trwających od 10 do 15 minut. Dwa badania przeprowadzono w Australii, jedno w Nowej Zelandii i jedno w Niemczech. Dwa badania trwały 9 miesięcy, jedno 16 tygodni, a jedno – 12 tygodni. Jedno z badań zostało częściowo sfinansowane przez Klub Rotary z Wiesbaden w Niemczech, a jedno ufundowała Australijska Narodowa Rada ds. Zdrowia i Badań Medycznych. Jedno badanie nie podało źródła finansowania, a w innym wskazano, że nie otrzymano żadnego finansowania na przeprowadzenie badania.

Wszystkie cztery badania opisywały wpływ leczenia na częstość jąkania. W jednym z nich wspomniano o wpływie leczenia na płynność mowy. Nie znaleźliśmy badań oceniających wpływ metod leczenia na stopień nasilenia jąkania, postawy komunikacyjne, rozwój emocjonalny (jak dziecko rozpoznaje, wyraża i reguluje emocje), poznawczy (jak dziecko myśli, poznaje świat i rozwiązuje problemy) ani psychospołeczny (jak indywidualne potrzeby dziecka łączą się z wymaganiami społecznymi), ani na skutki uboczne.

Rozpatrywane badania sugerują, że Program Lidcombe może przyczynić się do obniżenia częstotliwości jąkania u małych dzieci w porównaniu z grupą kontrolną dzieci z listy oczekujących (bardzo niska jakość danych). Jedno badanie wykazało również, że Program Lidcombe może zwiększać płynność mowy u małych dzieci w porównaniu z grupą z listy oczekujących (dane umiarkowanej jakości).

Tylko jedno badanie obejmowało obserwację dzieci do pięciu lat od rozpoczęcia leczenia, a w tym czasie brakowało wyników dla większości dzieci z grupy kontrolnej. Nie wiadomo zatem, czy korzyści z leczenia utrzymały się.

Jak aktualny jest ten przegląd?

Szukaliśmy badań opublikowanych do 16 września 2020 roku. 20 października 2020 roku przeszukaliśmy jedną dodatkową bazę danych. 

Jak wiarygodne były dane uzyskane w wyniku tego przeglądu?

Jakość wyników związanych z częstotliwością jąkania była bardzo niska, a wyników związanych z płynnością mowy – umiarkowana. Nie ma zatem pewności, czy efekt leczenia pozostałby taki sam, gdyby w przeglądzie uwzględniono więcej badań. Potrzeba więcej badań porównujących różne metody leczenia jąkania z grupą kontrolną pacjentów z listy oczekujących, aby mieć większą pewność odnośnie efektów zastosowanych terapii.

Pytanie badawcze

Przeanalizowaliśmy dostępne dane naukowe dotyczące różnych schematów antybiotykoterapii u noworodków (w wieku od 72. godziny życia do ukończenia 1. miesiąca życia) z sepsą o późnym początku.

Wprowadzenie

Sepsa u noworodków jest ciężką i potencjalnie śmiertelną chorobą spowodowaną reakcją organizmu na zakażenie. Sepsa u noworodków stanowi trzecią najczęstszą przyczynę zgonu noworodków na świecie. Pomimo dużego obciążenia sepsą w populacji noworodków, dostępność wysokiej jakości danych naukowych dotyczących diagnostyki i leczenia pozostaje ograniczona. Niniejszy przegląd Cochrane został pierwotnie opublikowany w 2005 roku. W celu określenia najbardziej odpowiedniej polityki antybiotykowej w przypadku sepsy noworodków, należy oprzeć ją na aktualnym, dobrze przeprowadzonym przeglądzie. W związku z tym istnieje potrzeba przeprowadzenia takiego przeglądu, w ramach którego ocenione zostaną skutki stosowania różnych schematów antybiotykoterapii w przypadku późnej sepsy noworodkowej.

Charakterystyka badań

Dane naukowe są aktualne do marca 2021 roku. Uwzględniliśmy 5 badań z randomizacją obejmujących łącznie 580 uczestników. W ramach tych 5 badań porównano pięć różnych schematów antybiotykoterapii.

Najważniejsze wyniki

Włączyliśmy pięć badań klinicznych: w pierwszym badaniu cefazolinę w skojarzeniu z amikacyną porównano z wankomycyną w skojarzeniu z amikacyną; w drugim badaniu tykarcylinę w skojarzeniu z kwasem klawulanowym porównano z flukloksacyliną w skojarzeniu z gentamycyną; w trzecim badaniu kloksacylinę w skojarzeniu z amikacyną porównano z cefotaksymem w skojarzeniu z gentamycyną; w czwartym badaniu meropenem porównano ze standardową terapią (ampicylina w skojarzeniu z gentamycyną lub cefotaksym w skojarzeniu z gentamycyną); oraz w piątym badaniu wankomycynę w skojarzeniu z gentamycyną porównano z wankomycyną w skojarzeniu z aztreonamem.

W żadnym z pięciu badań porównawczych dotyczących schematów antybiotykoterapii nie wykazano, aby wybór antybiotyków miał wpływ na umieralność z jakiejkolwiek przyczyny, ciężkie działania niepożądane (tj. ciężkie powikłania), wspomaganie krążenia, nefrotoksyczność (toksyczne działanie na nerki), neurologiczne zaburzenia rozwojowe (zaburzenia funkcjonowania mózgu wpływające na zachowanie dziecka, pamięć lub zdolność uczenia się) ani na martwicze zapalenie jelit (stan zapalny tkanek jelit prowadzący do ich obumierania). Ze względu na ograniczoną ilość danych naukowych obecny stan wiedzy nie pozwala na potwierdzenie lub wykluczenie czy jeden schemat antybiotykoterapii jest lepszy od innego.

Jakość danych naukowych

Nasze wnioski opierają się na danych naukowych o bardzo niskiej jakości. Wszystkie badania obciążone były dużym ryzykiem błędu systematycznego (tzn. badania przeprowadzono w sposób, który mógł zniekształcić wyniki na korzyść interwencji). Ponadto badania te obejmowały niewielką liczbę uczestników, przez co wyniki tego przeglądu są nieprecyzyjne.