• Brakuje danych naukowych, które pozwoliłyby na opracowanie wytycznych dotyczących leczenia antybiotykami zakażeń prątkami niegruźliczymi u chorych na mukowiscydozę.

• Zanim będziemy mogli dokonać rzetelnego porównania różnych metod leczenia antybiotykami, konieczne jest przeprowadzenie szerszych i bardziej ujednoliconych badań, uwzględniających zarówno objawy kliniczne, jak również wyniki badań laboratoryjnych.

Mukowiscydoza jest chorobą genetyczną (występującą wtedy, gdy oboje rodzice przekażą swoim dzieciom wywołujący ją gen). Osoby cierpiące na mukowiscydozę mają trudności z usuwaniem lepkiego śluzu z różnych narządów w organizmie, co powoduje problemy zdrowotne. Trudności z usuwaniem śluzu z płuc mogą prowadzić do zakażeń. Z czasem zakażenia te prowadzą do postępującej choroby płuc (która z upływem czasu nasila się z powodu włóknienia płuc), powodując pogorszenie ich funkcjonowania (zmniejszenie ich wydolności). Zakażenia mogą prowadzić do śmierci. Skuteczne leczenie zakażeń za pomocą antybiotyków może spowolnić rozwój choroby płuc, a tym samym wydłużyć przewidywaną długość życia.

Prątki niegruźlicze to bakterie powszechnie występujące w środowisku. Wywołują one zakażenia płuc u osób cierpiących na mukowiscydozę, powodując nasilenie jej objawów. Istnieje kilka rodzajów prątków niegruźliczych. Antybiotyki mogą zwalczać prątki niegruźlicze i poprawiać funkcjonowanie płuc, ale mogą też powodować nieprzyjemne objawy (np. mdłości, wymioty, biegunkę, brak apetytu). Leczenie często jest długotrwałe.

Aktualne wytyczne dotyczące leczenia antybiotykami chorób płuc wywołanych przez prątki niegruźlicze nie opierają się na danych dotyczących wyłącznie chorych na mukowiscydozę. Chcieliśmy sprawdzić, które antybiotyki są najskuteczniejsze w leczeniu tej grupy osób.

Szukaliśmy badań, w których leczenie antybiotykami porównywano z leczeniem bez ich użycia oraz z różnymi terapiami antybiotykowymi u osób w każdym wieku, które cierpią na mukowiscydozę i są zakażone prątkami niegruźliczymi.

Znaleźliśmy jedno małe badanie z 2003 roku, obejmujące zaledwie 11 chorych na mukowiscydozę w wieku od 10 do 36 lat i opisujące sposób leczenia zakażeń wywołanych przez prątki niegruźlicze. Wszyscy cierpieli na takie zakażenie już od dłuższego czasu . Pacjenci otrzymywali różne antybiotyki w zależności od rodzaju prątków niegruźliczych, które u nich wykryto.

W badaniu stwierdzono, że u 10 spośród 11 osób doszło do wyleczenia zakażenia wywołanego przez prątki niegruźlicze. Co najmniej jedno działanie niepożądane zgłosiło 5 osób; 3 osoby zgłosiły nadwrażliwość na światło w okresie przyjmowania antybiotyku o nazwie cyprofloksacyna. Natomiast każde z poniższych zdarzeń odnotowano jednokrotnie: zaburzenie słuchu, drgawki, zaburzenia neurologiczne (np. ból, drętwienie i osłabienie) oraz toczeń rumieniowaty układowy (choroba, w której organizm atakuje własne tkanki). Nie zaobserwowano jednoznacznego wpływu na funkcjonowanie płuc: wartość jednego z mierzonych parametrów zwiększyła u 6 osób, zmniejszyła się u 4 osób, a u 1 osoby pozostała bez zmian. W przypadku zastosowania innego parametru, czynność płuc poprawiła się u 8 osób, a u 3 uległa pogorszeniu. W wyniku postępu mukowiscydozy 2 osoby zmarły po 2 latach od zakończenia leczenia zakażenia wywołanego przez prątki niegruźlicze. Kolejna osoba zmarła z powodu krwawienia z przewodu pokarmowego i problemów z nerkami po 8 latach od przeszczepienia płuc (operacji polegającej na zastąpieniu chorych płuc zdrowymi narządami pochodzącymi od innej osoby). Zakażenie płuc ustąpiło, nie było nawrotów aż do zgonu badanej osoby. 8 osób przybrało na wadze, a 3 schudły. Badacze podali również wskaźnik masy ciała (BMI; miarę zawartości tkanki tłuszczowej w organizmie) u 3 osób. Wartości nieznacznie zmniejszyły u 2 osób, a u 1 osoby nieznacznie się zwiększyły.

Biorąc pod uwagę jakość badania, jego metodologię oraz dostępne dane naukowe, nie mamy pewności co do wpływu poszczególnych antybiotyków na zakażenia płuc, ich funkcjonowanie oraz działania niepożądane.

Ostatni przegląd przeprowadzono 14 października 2024 roku.

Celem tego przeglądu było ustalenie, czy interwencje realizowane za pośrednictwem telefonów komórkowych poprawiają stosowanie środków antykoncepcyjnych.

Interwencje realizowane za pośrednictwem telefonów komórkowych mają pozytywny wpływ na stosowanie i regularne korzystanie ze środków antykoncepcyjnych.

Komunikaty interaktywne są skuteczniejsze w poprawie regularności stosowania środków antykoncepcyjnych niż jednokierunkowe wiadomości tekstowe.

Jakość danych naukowych w przedstawianym przeglądzie jest umiarkowana.

Wykazano, że komunikaty dotyczące zdrowia oraz interwencje realizowane za pośrednictwem telefonów komórkowych przyczyniają się do poprawy stanu zdrowia i pozytywnych zmian w zachowaniu. Jednak nie wiadomo, czy komunikaty wysyłane na telefon mają wpływ na kwestie związane ze zdrowiem reprodukcyjnym, takie jak stosowanie środków antykoncepcyjnych.

Zapobieganie ciążom przynosi znaczne korzyści dla zdrowia kobiet i dzieci. Pomimo tego znaczna liczba kobiet na całym świecie nie stosuje środków antykoncepcyjnych, mimo że pragną uniknąć zajścia w ciążę.

Gwałtowne zwiększenie popularności telefonów komórkowych w ostatnich latach spowodowało większe zainteresowanie świadczeniem usług zdrowotnych za ich pośrednictwem, co daje możliwość zapewnienia wsparcia bezpośrednio w miejscu, w którym znajduje się dana osoba, w dowolnym momencie, gdy jest to potrzebne, a także dotarcia do grup społecznych o ograniczonym dostępie do usług.

Przeszukaliśmy medyczne bazy danych pod kątem badań, w których oceniano wykorzystanie interwencji prowadzonych przy użyciu telefonów komórkowych oraz ich wpływ na stosowanie środków antykoncepcyjnych. Znaleźliśmy 23 badania z udziałem 12 793 kobiet, przeprowadzone w 11 krajach, zarówno w środowiskach o wysokich (11 badań), jak i o niskich dochodach (12 badań). W badaniach tych standardową opiekę porównano z interwencjami prowadzonymi za pośrednictwem telefonu komórkowego, takimi jak przypomnienia w formie jednokierunkowych wiadomości tekstowych, wiadomości interaktywne (wymagające odpowiedzi od klientów), wiadomości głosowe lub aplikacje mobilne.

Wyniki poszczególnych badań były zróżnicowane. Jednakże po ich zebraniu stwierdziliśmy, że stosowanie interwencji realizowanych za pośrednictwem telefonów komórkowych ma pozytywny wpływ na zwiększenie stosowania środków antykoncepcyjnych.

Nie odnotowano różnic w liczbie nieplanowanych ciąż między grupami korzystającymi z aplikacji mobilnych a tymi, które z nich nie korzystały.

Wydaje się, że stosowanie interaktywnych metod z wykorzystaniem aplikacji mobilnych jest skuteczniejsze w poprawie regularności przyjmowania środków antykoncepcyjnych niż jednokierunkowe interwencje za pośrednictwem telefonów. Nie ma wystarczających danych dotyczących bezpieczeństwa ani negatywnych skutków używania aplikacji mobilnych mających na celu poprawę stosowania środków antykoncepcyjnych.

Dlatego kolejne badania naukowe mogą mieć znaczny wpływ na pewność wyników.

Wydaje się, że interwencje realizowane za pośrednictwem telefonów komórkowych mają pozytywny wpływ na zwiększenie regularności przyjmowania środków antykoncepcyjnych. Nasza analiza była ograniczona z powodu jakości znalezionych danych naukowych, co utrudnia wyciągnięcie konkretniejszych wniosków. Potrzebne są dalsze badania wysokiej jakości w dziedzinie antykoncepcji i komunikatów dotyczących zdrowia.

Niniejszy przegląd jest aktualizacją naszego poprzedniego przeglądu. Dane naukowe są aktualne do sierpnia 2022 roku.

• Dożylne podanie immunoglobulin – preparatu uzyskiwanego z pobieranych od dawców przeciwciał – może nieznacznie złagodzić objawy i poprawić zdolność do wykonywania codziennych czynności u osób cierpiących na miastenię. Jest to choroba, w której układ odpornościowy, czyli mechanizm obronny organizmu, atakuje połączenia między nerwami a mięśniami, powodując osłabienie. Jednak efekty te mogą być na tyle znikome, że nie będą odczuwalne przez pacjentów.

• W porównaniu z plazmaferezą – zabiegiem polegającym na usuwaniu szkodliwych przeciwciał z krwi (inaczej nazywanym wymianą osocza) – dożylne podanie immunoglobulin może być mniej skuteczne w łagodzeniu objawów oraz może wydłużyć pobyt pacjenta w szpitalu, ale nie jesteśmy pewni tych wyników.

• Dożylne podanie immunoglobulin prawdopodobnie powoduje ból głowy u nawet ⅓ pacjentów i może prowadzić do rozpadu czerwonych krwinek, choć nie jest jasne, czy ma to istotny wpływ na stan zdrowia pacjentów.

• W przypadku wielu wyników nie mamy wystarczającej pewności co do dostępnych danych naukowych ze względu na ograniczoną liczbę badań oraz ich niską jakość, co wskazuje na potrzebę przeprowadzenia dalszych, dobrze zaplanowanych badań.

Miastenia jest rzadkim schorzeniem, w którym układ odpornościowy atakuje połączenia nerwowo-mięśniowe, prowadząc do osłabienia mięśni. Zwykle atakuje mięśnie odpowiedzialne za ruch gałek ocznych, mimikę twarzy oraz połykanie, co może obniżyć jakość życia, a w niektórych przypadkach może nawet zwiększać ryzyko zgonu.

Leczenie miastenii dostosowuje się do indywidualnych potrzeb i często rozpoczyna od podania leków, które pomagają nerwom skuteczniej przekazywać sygnały do mięśni. Inne metody leczenia mogą obejmować stosowanie leków, które zmniejszają aktywność układu odpornościowego, ukierunkowane terapie immunologiczne, chirurgiczne usunięcie grasicy, wymianę osocza lub podawanie immunoglobulin.

Chcieliśmy sprawdzić, czy podawanie immunoglobulin dożylnie lub podskórnie przynosi większe korzyści niż inne metody leczenia, takie jak plazmafereza, glikokortykosteroidy albo placebo (leczenie pozorowane), w zakresie łagodzenia objawów choroby ocenianych przez lekarza oraz poprawy zdolności pacjentów do wykonywania codziennych czynności. Zbadaliśmy również, czy podawanie immunoglobulin wpływa na długość pobytu w szpitalu, prowadzi do hospitalizacji związanych z miastenią i powoduje określone niepożądane skutki związane z leczeniem, takie jak hipotensja (obniżone ciśnienie tętnicze), ból głowy lub rozpad czerwonych krwinek.

Poszukiwaliśmy badań porównujących podawanie immunoglobulin z innymi metodami leczenia u osób, u których objawy utrzymywały się pomimo stosowania innych terapii, uwzględniając wyłącznie te badania, w których uczestnicy zostali losowo przydzieleni do grup leczenia.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych w oparciu o takie czynniki, jak metody badawcze i wielkość próby.

W obecnym przeglądzie uwzględniliśmy 12 badań obejmujących 515 osób, które przeprowadzono w Europie, Ameryce Północnej i Azji w latach 1997–2025. We wszystkich badaniach oceniano dożylne podawanie immunoglobulin, a w żadnym badaniu nie oceniano ich podania podskórnego.

• Dożylne podanie immunoglobulin w porównaniu z placebo: dożylne podanie immunoglobulin może nieznacznie złagodzić objawy oceniane przez lekarza oraz poprawić zgłaszaną przez pacjentów zdolność do wykonywania codziennych czynności przez okres do 6 miesięcy, choć efekty te mogą nie być na tyle znaczące, by miały istotne znaczenie dla pacjentów; mamy jednak małe zaufanie do tych wyników. Jesteśmy umiarkowanie pewni, że dożylne podanie immunoglobulin prawdopodobnie wywołuje ból głowy u nawet ⅓ pacjentów. Lek ten może powodować rozpad czerwonych krwinek, choć nie jest jasne, czy miałoby to rzeczywisty wpływ na stan zdrowia pacjentów, a nasze zaufanie co do tych danych jest małe. Dożylne podanie immunoglobulin może nie wpływać na długość pobytu w szpitalu, ale nie mamy zaufania do danych potwierdzających tę tezę. Być może nie prowadzi to również do zwiększenia liczby hospitalizacji związanych z miastenią, ale i w tym przypadku nasze zaufanie jest ograniczone.

• Dożylne podanie immunoglobulin w porównaniu z wymianą osocza (plazmaferezą): Dożylne podanie immunoglobulin może być mniej skuteczne niż plazmafereza w łagodzeniu objawów ocenianych przez lekarza, ale obie metody leczenia mogą w podobnym stopniu poprawiać zgłaszaną przez pacjentów zdolność do wykonywania codziennych czynności w ciągu pierwszych 2 tygodni. Nie jesteśmy jednak przekonani co do wiarygodności danych naukowych potwierdzających te wyniki. Dożylne podawanie immunoglobulin może również wiązać się z dłuższym pobytem w szpitalu niż stosowanie plazmaferezy, jednak mamy małe zaufanie do tych danych naukowych. Te dwie metody leczenia mogą nie różnić się pod względem działań niepożądanych, jednak ponownie nie jesteśmy pewni tych danych.

• Dożylne podanie immunoglobulin w porównaniu z glikokortykosteroidami: obie metody leczenia mogą nie różnić się pod względem poprawy w zakresie nasilenia objawów ocenianych przez lekarza w ciągu pierwszych 2 tygodni, jednak nie mamy pewności co do jakości danych. Nie było dostępnych danych naukowych dotyczących innych wyników.

• Dożylne podanie immunoglobulin w porównaniu z ich podskórnym podaniem: w żadnym badaniu nie oceniano podskórnego stosowania immunoglobuliny ani nie porównywano jej z podawaniem dożylnym lub z innymi metodami leczenia.

Nasze zaufanie do danych naukowych było ograniczone ze względu na niewystarczającą ilość danych, wątpliwości dotyczące sposobu przydzielania pacjentów do poszczególnych grup leczenia oraz fakt, że wiele wyników raportowano tylko w jednym badaniu. Brakowało danych naukowych dotyczących podskórnego podawania immunoglobulin lub jego porównania z dożylnym podaniem immunoglobulin lub plazmaferezą. Nie znaleźliśmy również żadnych przydatnych danych dotyczących wielu wyników, które planowaliśmy ocenić.

Przegląd jest aktualny do września 2024 r.

· W porównaniu ze standardową opieką (tj. bez specyficznych działań) zapewnienie osobom cierpiącym na otępienie sesji terapii opartej na muzyce prawdopodobnie łagodzi objawy depresji i może przyczynić się do zmniejszenia ogólnych trudności behawioralnych.

· W porównaniu z innymi formami terapii, terapia z wykorzystaniem muzyki może wpływać pozytywnie na zachowania społeczne, ale nie mamy pewności, czy zmniejsza nasilenie lęku.

· Efekty te mogą nie utrzymywać się po zakończeniu leczenia.

· Nie ma dowodów na to, że terapia muzyką wpływa na dobrostan emocjonalny, poziom pobudzenia lub funkcje poznawcze (np. myślenie i zapamiętywanie) osób cierpiących na otępienie, chociaż nie ma co do tego pewności.

· Istnieje wątpliwość co do danych naukowych dotyczących efektów długoterminowych, przy czym w badaniach nie obserwowano żadnych długoterminowych skutków.

· Działania niepożądane (niepożądane skutki uboczne) mogą występować rzadko, jednak badania były niespójne w raportowaniu tych wyników, więc potrzebujemy więcej danych, zanim będziemy mogli wyciągnąć wiarygodne wnioski.

Osoby cierpiące na otępienie stopniowo doświadczają coraz większych trudności z myśleniem i wykonywaniem codziennych czynności. Otępienie często wiąże się z problemami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania oraz może prowadzić do obniżenia jakości życia pacjenta. W późniejszych stadiach otępienia komunikacja werbalna może być dla osób dotkniętych tą chorobą utrudniona, ale nawet jeśli nie są już w stanie mówić, nadal mogą nucić lub grać w rytm muzyki. Terapia muzyką może być zatem szczególnie odpowiednia dla osób z otępieniem, aby poprawić ich jakość życia.

Muzykoterapeuci są certyfikowani do pracy z pojedynczymi osobami lub grupami ludzi, wykorzystując muzykę do zaspokojenia ich potrzeb fizycznych, psychologicznych i społecznych. Inni specjaliści mogą również zostać przeszkoleni w zakresie stosowania podobnych terapii.

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy w przypadku osób z otępieniem terapia oparta na muzyce działa lepiej niż standardowa opieka lub inne formy aktywności, takie jak malowanie. Interesowało nas, czy terapia zmieniła poniższe wyniki pod koniec leczenia:

· dobrostan emocjonalny, w tym jakość życia;

· nasilenie objawów depresji i lęku;

· pobudzenie lub agresja oraz ogólne problemy behawioralne;

· zachowania społeczne; oraz

· funkcje poznawcze (np. myślenie i zapamiętywanie).

Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy po zakończeniu terapii wystąpiły jakiekolwiek długoterminowe lub niepożądane skutki.

Szukaliśmy badań, w których osoby z otępieniem przydzielano losowo do grupy otrzymującej terapię muzyką (co najmniej 5 sesji) albo do grupy porównawczej, w której nie prowadzono żadnych aktywności lub prowadzono jej inne formy. Połączyliśmy wyniki badań, aby jak najdokładniej oszacować efekty terapii opartej na muzyce. Oceniliśmy również nasze zaufanie do ustaleń.

Znaleźliśmy 30 badań przeprowadzonych w 15 krajach. W badaniach wzięło udział 1720 osób z otępieniem o różnym stopniu zaawansowania. W większości badań uczestnicy mieszkali w domach opieki. Terapię opartą na muzyce dla osób indywidualnych oceniano w 7 badaniach; pozostałe badania obejmowały interwencję grupową. Wykorzystaliśmy wyniki 28 badań obejmujących 1366 osób z otępieniem pod kątem jednego lub większej liczby wyników pod koniec leczenia. Informacji na temat wyników długoterminowych dostarczyło 10 badań.

Terapia oparta na muzyce prawdopodobnie łagodzi objawy depresji i może poprawiać ogólne problemy behawioralne w porównaniu ze standardową opieką.

Terapia oparta na muzyce może poprawić zachowania społeczne w porównaniu z innymi formami aktywności. Byliśmy mniej pewni wpływu terapii opartej na muzyce na nasilenie lęku w porównaniu z innymi działaniami.

Dostępne dane naukowe nie wskazują na jakiekolwiek korzyści płynące z terapii muzycznej dla dobrostanu emocjonalnego (w tym jakości życia), pobudzenia i agresji lub funkcji poznawczych, ale dowody te są ograniczone i niepewne.

W niektórych badaniach wyniki mierzono 4 tygodnie lub dłużej po zakończeniu leczenia. Nie znaleźliśmy żadnych długotrwałych efektów, ale w dłuższej perspektywie czasowej mierzonych wyników było mniej i nie mamy pewności co do tych danych. Dalsze badania mogą mieć znaczący wpływ na naszą wiedzę na temat skutków terapii muzyką dla osób cierpiących na otępienie, dlatego ważne jest, aby kontynuować badania w tym zakresie.

Istniały różnice w jakości badań i sposobie raportowania wyników. We wszystkich badaniach uczestnicy i personel mogli wiedzieć, jakie leczenie otrzymują badani, a w niektórych przypadkach wiedziały o tym również osoby oceniające wyniki. Mogło to wpływać na wyniki. Jeśli chodzi o efekty po zakończeniu terapii opartej na muzyce, jesteśmy umiarkowanie pewni danych naukowych dotyczących korzystnego wpływu na nasilenie objawów depresji w porównaniu ze standardową opieką. Mamy niewielką pewność co do wpływu lub braku wpływu na którykolwiek z pozostałych wyników. Skutki uboczne raportowano rzadko.

Niniejszy przegląd jest aktualizacją naszego poprzedniego przeglądu. Dodaliśmy 8 nowych badań i doszliśmy do nowych wniosków. Dane naukowe są aktualne na dzień 30 listopada 2023 r.

• Dane naukowe dotyczące tego, czy codzienne przyjmowanie kwasu acetylosalicylowego (ASA) może zapobiegać rakowi jelita grubego (RJG), są niejednoznaczne i niepewne; natomiast istnieją dane wyraźnie wskazujące na zwiększone ryzyko krwawienia w mózgu i w obrębie czaszki.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych zachorowań na RJG po 5–15 latach obserwacji. Po 15 latach stosowania ASA liczba nowych przypadków RJG może się zmniejszyć, ale nie mamy co do tego pewności.

• Przyjmowanie ASA może nieznacznie zwiększać liczbę zgonów z powodu RJG po 5–10 latach; po ≥15 latach liczba ta może się zmniejszać, jednak nie jesteśmy pewni tego wyniku.

• ASA prawdopodobnie nie wpływa na ogólną liczbę poważnych działań niepożądanych, ale zwiększa ryzyko groźnych krwawień pozaczaszkowych (krwawień poza obrębem czaszki) oraz prawdopodobnie zwiększa ryzyko udaru krwotocznego mózgu (krwawienia w mózgu lub w jego okolicy).

• Potrzebne są dalsze badania, aby lepiej zrozumieć długoterminowe skutki stosowania ASA oraz żeby ustalić, czy inne leki przeciwzapalne mogą zapobiegać wystąpieniu RJG.

RJG jest powszechną i poważną chorobą. Czasami jego wystąpienie poprzedza obecność zmian (czyli obszarów nieprawidłowego wzrostu komórek) zwanych gruczolakami jelita grubego. Od wielu lat badacze zajmują się stosowaniem leków w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia RJG i gruczolaków jelita grubego. Takie podejście nazywa się chemoprewencją.

NLPZ to grupa leków, które przyczyniają się do zmniejszenia stanów zapalnych, gorączki i bólu, a także mogą zapobiegać powstawaniu zakrzepów krwi. Przykładami powszechnie stosowanych NLPZ są m.in. ASA czy ibuprofen. Badano je pod kątem zapobiegania nowotworom, ponieważ uważa się, że przewlekły stan zapalny sprzyja rozwojowi guzów.

Chcieliśmy ocenić, czy stosowanie ASA i innych NLPZ w populacji ogólnej w celu zapobiegania RJG oraz gruczolakowi jelita grubego jest skuteczne lub szkodliwe.

Poszukiwaliśmy badań z randomizacją (RCT), w których stosowanie ASA i innych NLPZ porównywano z niestosowaniem leczenia lub ze stosowaniem innych metod zapobiegania RJG w populacji ogólnej. Tam, gdzie było to możliwe, połączyliśmy wyniki tych badań i oceniliśmy wiarygodność danych, biorąc pod uwagę m.in. wielkość badań oraz jakość użytych w nich metod badawczych.

Znaleźliśmy 10 badań, w których oceniano, czy ASA pomaga zapobiegać wystąpieniu RJG w populacji ogólnej. Badaniami objęto łącznie 124 837 osób. Większość z nich przeprowadzono w Europie i Ameryce Północnej; jedno badanie obejmowało ośrodek w Australii, a dwa duże badania przeprowadzono w Japonii. W siedmiu badaniach oceniano stosowanie małych dawek ASA (75–100 mg dziennie), a w trzech oceniano działanie ASA w większych dawkach.

Nie znaleźliśmy żadnych badań dotyczących wpływu stosowania innych NLPZ na ryzyko rozwoju RJG lub gruczolaka jelita grubego.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych przypadków RJG po 5–15 latach badań. Może jednak zmniejszać liczbę nowych przypadków, jeśli przyjmuje się go przez ≥15 lat, ale nie jesteśmy pewni tych wyników.

• Stosowanie ASA może nieznacznie zwiększać liczbę zgonów po 5–10 latach (jedna z hipotez zakłada, że u niektórych osób może przyspieszać wzrost już istniejących zaawansowanych nowotworów). Może również wiązać się z niewielką lub żadną różnicą pod względem śmiertelności z powodu RJG po 10–15 latach obserwacji. Po ≥15 latach obserwacji stosowanie ASA może zmniejszać liczbę zgonów, ale nie jesteśmy pewni tego wyniku.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na liczbę nowych przypadków gruczolaka jelita grubego w okresie od 5 do 10 lat obserwacji, ale również w tym przypadku nie jesteśmy pewni tych wyników.

• Stosowanie ASA prawdopodobnie nie wpływa na ogólną liczbę poważnych działań niepożądanych.

• Zwiększa jednak ryzyko poważnych krwotoków pozaczaszkowych (krwawień poza obrębem czaszki).

• Prawdopodobnie zwiększa także ryzyko udaru krwotocznego mózgu (krwawienia w mózgu lub w jego okolicy).

Jesteśmy pewni, że ASA zwiększa ryzyko poważnych krwotoków pozaczaszkowych. Mamy umiarkowaną pewność co do wiarygodności wyników dotyczących liczby nowych przypadków RJG po 5–15 latach, poważnych działań niepożądanych oraz udaru krwotocznego mózgu. Mamy małe lub bardzo małe zaufanie co do wiarygodności pozostałych wniosków.

Na zmniejszenie zaufania do wyników badań miały wpływ trzy główne czynniki.

• Ponadto liczba badań była niewystarczająca, aby mieć pewność co do prezentowanych wyników.

• W niektórych badaniach uczestnicy mogli wiedzieć, jakie leczenie otrzymują, co mogło wpływać na wyniki.

• Nie wszystkie badania dostarczyły informacji dotyczących wszystkich analizowanych zagadnień.

Dane te opierają się na wyszukiwaniach w medycznych bazach danych przeprowadzonych do marca 2025 roku.

• Interwencje, których celem jest promowanie korzystania z programów rehabilitacji kardiologicznej (ang. cardiac rehabilitation, CR) mogą przyczynić się do zwiększenia liczby pacjentów uczestniczących w tych programach.

• Interwencje te prawdopodobnie doprowadzą do niewielkiego zwiększenia frekwencji w programach CR, a pacjenci będą prawdopodobnie bardziej skłonni do ukończenia takiego programu.

• Potrzebnych jest więcej badań wysokiej jakości, aby potwierdzić, które strategie najskuteczniej zwiększają liczbę pacjentów biorących udział w programach CR. Ponieważ większość uczestników stanowili mężczyźni, konieczne są dalsze badania z udziałem kobiet, osób starszych i innych niedostatecznie reprezentowanych grup w celu zapewnienia, że programy CR są skuteczne i dostępne dla wszystkich.

CR to program terapeutyczny prowadzony przez pracowników ochrony zdrowia, który pomaga pacjentom wrócić do zdrowia i poprawić stan zdrowia serca po zawale, operacji serca lub innych problemach z sercem, w tym niewydolności serca. CR pomaga przyspieszyć powrót do zdrowia, zapobiega przyszłym problemom z sercem i wspiera ogólny stan zdrowia. Jest silnie rekomendowany w przypadku osób cierpiących na powyższe schorzenia serca.

Pomimo tych korzyści, na całym świecie tylko niewielka liczba kwalifikujących się osób bierze udział w programach CR. Ponadto nawet jeśli pacjenci zapisują się do programu CR, wielu z nich nie angażuje się w pełni lub nie kończy programu.

Chcieliśmy sprawdzić, czy interwencje, których celem jest promowanie korzystania z programów CR mogą pomóc większej liczbie osób:

• zapisać się do programu CR,

• uczestniczyć w programie CR oraz

• ukończyć program CR.

Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy te działania mogą wywołać jakieś działania niepożądane.

Poszukiwaliśmy badań, w których oceniano różne metody mające na celu zwiększanie liczby pacjentów korzystających z programów CR. Uwzględniono wyłącznie badania, w których uczestnicy zostali losowo przydzieleni do jednej z 2 lub więcej grup leczenia. Jest to najlepszy sposób zapewnienia, że grupy uczestników są podobne, a sami badacze i uczestnicy nie wiedzą do jakiej grupy należą. Wzięliśmy pod uwagę badania opublikowane we wszystkich językach. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy wiarygodność danych naukowych na podstawie takich kryteriów, jak metody badawcze i wielkość badań.

Znaleźliśmy łącznie 47 badań (58 porównań), w których wzięło udział 10 803 osoby. Badania uwzględnione w przeglądzie przeprowadzono głównie w Ameryce Północnej i w Europie, a także w innych krajach o wysokim dochodzie. Nie uwzględniono żadnych badań przeprowadzonych w krajach o niskim i średnim dochodzie. Uczestnicy cierpieli na takie schorzenia jak zawał serca, dławica piersiowa czy niewydolność serca, albo przeszli zabiegi, takie jak pomostowanie aortalno-wieńcowe lub wszczepienie stentu. Większość uczestników badań stanowili mężczyźni. W badaniach tych oceniono szeroki wachlarz rozwiązań, takich jak: wcześniejsze rozpoczęcie CR, wykorzystanie narzędzi cyfrowych, oferowanie CR w różnych miejscach (np. w domu), zapewnienie wsparcia ze strony innych pacjentów lub personelu medycznego, dostosowanie programów do potrzeb kobiet oraz stworzenie krótszych lub bardziej elastycznych opcji.

W przypadku osób cierpiących na choroby serca działania, których celem jest promowanie korzystania z programów CR:

• może zwiększyć liczbę pacjentów zapisujących się do programów CR (27 badań, 726 osób);

• prawdopodobnie skutkuje niewielkim zwiększeniem frekwencji w programach CR (18 badań, 3024 osoby);

• prawdopodobnie zwiększa szansę na to, że pacjenci ukończą program CR (19 badań, 5432 osoby); oraz

• prawdopodobnie nie zwiększa liczby ciężkich działań niepożądanych (6 badań, 716 osób).

Nasze zaufanie do danych naukowych wahało się od niskiego do umiarkowanego, ponieważ w uwzględnionych badaniach stosowano różne metody realizacji interwencji mających na celu zwiększenie liczby pacjentów korzystających z CR. Chociaż wyniki są obiecujące, potrzeba więcej badań o wysokiej jakości, aby potwierdzić, które strategie są najskuteczniejsze, zwłaszcza jeśli chodzi o pomoc pacjentom w ukończeniu programów CR. Dostępnych było niewiele informacji na temat kosztów lub efektywności kosztowej (opłacalności) działań promujących korzystanie z programów CR. Konieczne są również dalsze badania w innych grupach, takich jak kobiety, osoby starsze oraz mieszkańcy krajów o niskich i średnich dochodach. To pomoże zapewnić, że programy CR będą użyteczne i dostępne dla wszystkich.

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszego przeglądu z 2019 roku. Niniejsze dane naukowe są aktualne do marca 2025 roku.

• Szacuje się, że brak aktywności fizycznej, w ujęciu globalnym, kosztuje około 53,8 miliarda dolarów amerykańskich rocznie. Ćwiczenia fizyczne to prosty, niedrogi i skuteczny sposób na zmniejszenie ryzyka chorób serca, zwłaszcza u osób, które nie prowadzą aktywnego trybu życia. Jednak wiele osób nie osiąga poziomu aktywności fizycznej zalecanego przez Światową Organizację Zdrowia (WHO).

• Trening interwałowy o wysokiej intensywności (ang. high-intensity interval training, HIIT) prawdopodobnie poprawia wydolność i zmniejsza obwód talii w porównaniu z całkowitym brakiem aktywności, ale nie zaobserwowaliśmy wyraźnych różnic między brakiem ćwiczeń a treningiem HIIT pod względem ciśnienia skurczowego krwi (najwyższej wartości ciśnienia krwi), stosunku obwodu talii do obwodu bioder czy stężenia trójglicerydów we krwi (rodzaju tłuszczów we krwi). HIIT może nieco bardziej poprawiać wydolność w porównaniu z równomiernym wysiłkiem o umiarkowanej intensywności, jednak nie zauważyliśmy wyraźnych różnic między wpływem obu wskazanych typów ćwiczeń na ciśnienie skurczowe krwi, obwód talii, wskaźnik talia-biodra ani poziom trójglicerydów we krwi.

• Nasze wyniki sugerują, że HIIT może być równie skuteczny jak trening o umiarkowanej intensywności w poprawie zdrowia serca i zmniejszeniu ryzyka cukrzycy typu 2. Potrzeba jednak więcej wysokiej jakości badań, by móc sformułować pewniejsze wnioski.

Trening interwałowy o wysokiej intensywności (HIIT) to metoda ćwiczeń polegająca na naprzemiennym wykonywaniu serii krótkich, bardzo intensywnych ćwiczeń i okresów odpoczynku.

Zdrowie kardiometaboliczne odnosi się do zdrowia serca, naczyń krwionośnych oraz sposobu, w jaki organizm przetwarza energię z pożywienia. Obejmuje kluczowe wskaźniki, takie jak: ciśnienie krwi, poziom cholesterolu, cukru we krwi i masę ciała. Gdy wartości te pozostają w normie, ryzyko wystąpienia chorób serca, udaru mózgu i cukrzycy typu 2 jest znacznie niższe.

Chcieliśmy sprawdzić, czy trening HIIT daje lepsze wyniki pod względem poprawy wskaźników zdrowia kardiometabolicznego u osób nieaktywnych fizycznie w porównaniu z całkowitym brakiem aktywności lub treningiem ciągłym o umiarkowanej intensywności (ang. moderate-intensity continuous training, MICT).

Poszukiwaliśmy badań naukowych dotyczących wpływu HIIT, w porównaniu z brakiem aktywności lub treningiem MICT, na wskaźniki zdrowia kardiometabolicznego. Uwzględniliśmy badania, które dotyczyły osób nieaktywnych fizycznie, ale poza tym zdrowych. Wyniki badań podsumowaliśmy, i oceniliśmy naszą pewność do odnalezionych danych naukowych uwzględniając kilka aspektów takich jak zastosowane metody badawcze, wielkość grup badawczych oraz kompletność prezentowanych informacji.

Znaleźliśmy 58 badań, w których wzięło udział łącznie 2075 nieaktywnych fizycznie osób dorosłych. Liczebność grup w poszczególnych badaniach wahała się od 14 do 90 osób, a same programy treningowe trwały od 4 do 16 tygodni. W 35 badaniach porównano HIIT z treningiem ciągłym o umiarkowanej intensywności (MICT), w 11 z brakiem ćwiczeń, a w 12 uwzględniono obie interwencje alternatywne.

Trening HIIT może zwiększać wskaźnik pułapu tlenowego VO₂ max w porównaniu z brakiem ćwiczeń – kluczowego wskaźnika wydolności krążeniowo-oddechowej. HIIT przyczynia się również do niewielkiego zmniejszenia obwodu talii. Z drugiej strony, HIIT ma prawdopodobnie niewielki lub żaden wpływ na stosunek obwodu talii do bioder, a także może mieć niewielki lub żaden wpływ na poziom trójglicerydów we krwi. Dane naukowe dotyczące wpływu HIIT na ciśnienie skurczowe (najwyższa wartość ciśnienia tętniczego) są bardzo niepewne.

W porównaniu z MICT, HIIT może nieznacznie poprawić wskaźnik pułapu tlenowego VO₂ max . Między HIIT a MICT może nie być różnic pod względem wpływu na ciśnienie skurczowe i poziom trójglicerydów, a prawdopodobnie nie ma też różnic we wpływie na obwód talii oraz stosunek obwodu talii do obwodu bioder.

W żadnym z badań nie raportowano długoterminowych wyników, takich jak zawały serca, udary mózgu czy zgony.

Mamy niską lub umiarkowaną pewność do większości wyników, a dalsze badania mogą zmienić nasze wnioski. Na zmniejszenie naszego zaufania do wyników badań miały wpływ trzy główne czynniki. Po pierwsze, osoby biorące udział w badaniach reagowały na interwencję w sposób zróżnicowany. Po drugie, niektóre badania przeprowadzono na bardzo małej liczbie osób, a w przypadku niektórych wyników było zbyt mało badań, aby móc wyciągnąć wiarygodne wnioski. Wreszcie, osoby biorące udział w badaniu były świadome, jaką interwencję terapeutyczną otrzymują.

Dane są aktualne na dzień 13 października 2025 roku.

• Leki (takie jak melatonina, hormon wzrostu, środki pobudzające mózg [stymulanty], atorwastatyna lub leki regulujące stężenie dopaminy i serotoniny) prawdopodobnie zmniejszają uczucie zmęczenia u pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu.

• Inne metody leczenia, takie jak terapia rozmową, stymulacja sensoryczna i poradnictwo, mogą zmniejszyć nasilenie objawów zmęczenia u pacjentów po urazowym uszkodzeniu mózgu.

• W przyszłych badaniach należy uwzględnić większą liczbę osób, w tym dzieci i młodzież. Należy też zbadać różne metody leczenia w różnych warunkach, a także stopień ciężkości urazów mózgu i ich przyczyny.

Urazowe uszkodzenie mózgu to uszkodzenie mózgu spowodowane przypadkowym stłuczeniem lub celowym uderzeniem w głowę. Uraz może być wynikiem wypadku drogowego, upadku, napaści, kontuzji sportowej lub wybuchu. Osoby z urazowym uszkodzeniem mózgu mogą odczuwać ból głowy, mieć problemy z pamięcią oraz trudności ze snem i poruszaniem się. Mogą również odczuwać zmęczenie, które definiuje się jako przytłaczające uczucie wyczerpania niezwiązane z wcześniejszym wysiłkiem, które zazwyczaj nie ustępuje po odpoczynku. Utrudnia ono tym osobom skupienie się i wykonywanie codziennych czynności, co wpływa na jakość ich życia.

Metody leczenia zmęczenia są zróżnicowane, ponieważ jego przyczyny i objawy mogą być bardzo różne. Leczenie obejmuje stosowanie leków pobudzających lub chroniących mózg, a także hormonów i leków przeciwdepresyjnych, które pomagają w zasypianiu i poprawiają nastrój. Metody leczenia niefarmakologicznego obejmują poradnictwo, edukację, terapię behawioralną oraz aktywność fizyczną.

Chcieliśmy przede wszystkim sprawdzić, czy różne metody leczenia zmniejszają uczucie zmęczenia u osób z urazowym uszkodzeniem mózgu. Interesował nas także wpływ tych metod leczenia na nastrój, pamięć lub koncentrację, jakość życia oraz uczucie senności.

Szukaliśmy badań, w których uczestnicy byli losowo przydzielani do grupy otrzymującej leczenie przeciw zmęczeniu, do grupy otrzymującej standardową opiekę (czyli bez konkretnego leczenia przeciw zmęczeniu) lub do grupy otrzymującej pozorowane leczenie, czyli placebo. Przeanalizowaliśmy również badania, w których porównano różne metody leczenia. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych na podstawie aspektów takich jak metody badawcze i wielkość badań.

Znaleźliśmy 40 badań obejmujących 3518 dorosłych i dzieci cierpiących na urazowe uszkodzenie mózgu. Badania przeprowadzono w 12 krajach, głównie o wysokich dochodach, w Europie, Ameryce Północnej i Oceanii. Badania te przeprowadzono w różnych placówkach, w tym w ośrodkach medycznych, klinikach rehabilitacyjnych, bazach wojskowych, ośrodkach badań klinicznych oraz szpitalach.

• Leki prawdopodobnie zmniejszają uczucie zmęczenia po urazowym uszkodzeniu mózgu (8 badań, 395 osób). Wśród leków stosowanych w tych badaniach, znalazły się: melatonina, hormon wzrostu, środki pobudzające ośrodkowy układ nerwowy (psychostymulanty), statyny oraz leki regulujące stężenie dopaminy.

• Inne metody leczenia (bez stosowania leków) mogą zmniejszać uczucie zmęczenia po urazowym uszkodzeniu mózgu (31 badań, 2203 osoby). Metody leczenia obejmowały: terapię poznawczo-behawioralną, trening wspomagany technologicznie, trening umiejętności funkcjonalnych, stymulację sensoryczną, stymulację elektryczną/magnetyczną, akupresurę, poradnictwo, terapię akceptacji i zaangażowania, zindywidualizowaną terapię zajęciową, terapię rehabilitacyjną ukierunkowaną na radzenie sobie z objawami poznawczymi, ćwiczenia aerobowe, zlecone ćwiczenia o niewielkiej intensywności, ćwiczenia w określonym miejscu, rehabilitację układu przedsionkowego, wizyty kontrolne oraz terapie wielokomponentowe.

• W przypadku terapii farmakologicznych odnotowano pewne działania niepożądane (niechciane lub szkodliwe), które dotyczyły konkretnych badań. W przypadku innych metod leczenia (bez stosowania leków) często nie zgłaszano działań niepożądanych.

• Leki mogą mieć niewielki lub żaden wpływ na depresję, lęk, szybkość przetwarzania informacji, jakość życia i uczucie senności w ciągu dnia (21 badań, 1016 osób).

• Spośród metod leczenia niefarmakologicznego jedynie terapia poznawcza przyniosła zauważalne efekty; może ona zmniejszać nasilenie lęku (2 badania, 57 osób).

Nasze zaufanie do danych naukowych jest ograniczone ze względu na niewielką liczbę osób biorących udział w poszczególnych badaniach oraz różnice w warunkach, metodach leczenia, wieku uczestników, a także w stopniu ciężkości i przyczynach urazów mózgu.

Przeanalizowano badania opublikowane do 12 lutego 2025 roku.

• Aktywność fizyczna może być umiarkowanie skuteczna w łagodzeniu objawów depresji w porównaniu z niestosowaniem terapii.

• Dane naukowe wskazują, że istnieje niewielka lub żadna różnica pod względem skuteczności w łagodzeniu objawów depresji między aktywnością fizyczną i terapią psychologiczną lub lekami przeciwdepresyjnymi, jednak wniosek ten opiera się na kilku niewielkich badaniach.

• Oceniano w nich wyniki pod koniec leczenia. W większości z nich nie obserwowano uczestników długoterminowo.

• Niepożądane skutki aktywności fizycznej występowały rzadko i dotyczyły jedynie niewielkiej liczby uczestników.

Depresja to powszechna choroba, która dotyka ponad 100 milionów osób na świecie. Depresja może znacząco wpływać na zdrowie fizyczne oraz obniżać jakość życia chorych.

W świetle badań w leczeniu depresji skuteczne może być zarówno leczenie farmakologiczne (przyjmowanie leków przeciwdepresyjnych), jak i terapie psychologiczne (tj. leczenie oparte na rozmowie, które ma na celu zmianę pewnych zachowań, sposobu myślenia lub radzenia sobie z emocjami). Niemniej wiele osób preferuje korzystanie z alternatywnych rozwiązań. Niektóre wytyczne wskazują, że aktywność fizyczna może służyć jako alternatywna forma leczenia.

Chcieliśmy sprawdzić, czy ćwiczenia fizyczne łagodzą objawy choroby i poprawiają jakość życia osób cierpiących na depresję, a także porównać ćwiczenia fizyczne z farmakoterapią, terapią psychologiczną i alternatywnymi metodami leczenia. Chcieliśmy również dowiedzieć się, czy ćwiczenia fizyczne wiążą się z jakimiś niepożądanymi skutkami i czy są warte swojej ceny. Poniższy przegląd stanowi aktualizację przeglądu opublikowanego w 2013 r.

Poszukiwaliśmy badań z randomizacją (tj. badań, w których uczestnicy są losowo przydzielani do jednej z grup leczenia), w których oceniano skuteczność aktywności fizycznej w leczeniu depresji u dorosłych (w wieku 18 lat oraz starszych). W naszej analizie wykorzystaliśmy badania, w których aktywność fizyczną porównywano z inną formą aktywnego leczenia (np. lekami lub terapią psychologiczną) albo z inną interwencją nieaktywną (np. niestosowaniem leczenia, umieszczeniem na liście oczekujących na leczenie lub podaniem placebo – pozorowanej formy terapii, która sprawia wrażenie prawdziwego leczenia). Takie badania musiały obejmować dorosłych z rozpoznaną depresją, a wykonywana w ramach badań aktywność fizyczna musiała pasować do naszej definicji aktywności fizycznej.

Opisaliśmy, oceniliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań. Oceniliśmy nasze zaufanie co do wiarygodności wyników, opierając się na czynnikach takich jak wykorzystane metody badawcze i liczba uczestników. Przeszukaliśmy medyczne bazy danych w poszukiwaniu badań opublikowanych do listopada 2023 r.

Znaleźliśmy 73 badania z udziałem co najmniej 4985 dorosłych z depresją. Niektóre badania obciążone były dużym ryzykiem błędy systematycznego, co obniżyło nasze zaufanie co do wyników.

Aktywność fizyczna może wiązać się ze zmniejszeniem nasilenia objawów depresji w porównaniu z niestosowaniem terapii, niemniej dane co do skutków długoterminowych są niepewne.

Istnieje prawdopodobnie niewielka lub żadna różnica pod względem nasilenia objawów depresji między osobami podejmującymi aktywność fizyczną oraz osobami podejmującymi terapię psychologiczną. Istnieje niewielka lub żadna różnica co do nasilenia objawów depresji między osobami podejmującymi aktywność fizyczną oraz osobami przyjmującymi leki przeciwdepresyjne.

Nie wydaje się, aby istniała różnica między różnymi interwencjami pod względem ich akceptowalności jako metody leczenia, wyrażonej liczbą uczestników, którzy ukończyli badania.

Korzyści płynące z aktywności fizycznej, które mają wpływ na jakość życia – w porównaniu z niestosowaniem terapii, terapią psychologiczną lub leczeniem farmakologicznym – są niespójne i niepewne.

Zdarzenia niepożądane spowodowane aktywnością fizyczną występowały rzadko. Niewielka grupa uczestników, u których takie zdarzenia wystąpiły, zwykle zgłaszała problemy z mięśniami i stawami lub nasilenie depresji.

Wiele badań obejmowało dosyć małe grupy osób oraz było obciążone dużym ryzykiem błędu systematycznego ze względu na wykorzystane metody badawcze. Dodatkowo w większości badań oceniano jedynie skutki aktywności fizycznej w perspektywie krótkoterminowej. Powyższe czynniki ograniczają nasze zaufanie do wyników tego przeglądu. W przyszłych badaniach należy skupić się na poprawie ich jakości, ustaleniu, które cechy ćwiczeń są skuteczne w przypadku różnych osób, oraz zapewnieniu, że w badaniach będą uczestniczyć różne grupy osób, aby można było uwzględnić kwestie równości w dostępie do ochrony zdrowia.

• Suplementacja żelaza u dzieci nie zwiększa ryzyka zachorowania na malarię, jeśli dostępne są metody zapobiegania malarii oraz jej leczenie.

• Suplementacja żelaza może nieznacznie zwiększać ryzyko wystąpienia choroby na obszarach, na których nie ma służb zajmujących się zapobieganiem malarii i jej leczeniem, ale zwiększenie ryzyka jest niewielkie.

• Aby lepiej zrozumieć, które grupy dzieci odnoszą największe korzyści, sprawdzić czy kwas foliowy wpływa na działanie żelaza oraz dowiedzieć się jak bezpiecznie podawać żelazo w miejscach z ograniczeniami w profilaktyce i leczeniu malarii, potrzebne są dalsze badania.

Anemia to stan, w którym organizm nie ma wystarczającej liczby zdrowych czerwonych krwinek, które transportują tlen do tkanek. Często wynika z niedoboru żelaza w diecie, co prowadzi do objawów takich jak uczucie zmęczenia, osłabienie oraz opóźniony wzrost i rozwój u dzieci.

Malaria to poważna choroba wywoływana przez pasożyty przeniesione na ludzi przez zakażone komary. Występuje często w wielu rejonach tropikalnych i subtropikalnych. Wiąże się z objawami, takimi jak: gorączka, dreszcze i dolegliwości podobne do grypy, a bez szybkiego leczenia choroba może zagrażać życiu.

Na obszarach, na których malaria ma charakter endemiczny, co oznacza, że ​​jest stale obecna i pojawia się ze stosunkowo stałą i przewidywalną częstością przez cały rok, pojawiły się obawy, że podawanie dzieciom suplementów żelaza może zwiększać ryzyko zachorowania na malarię. Dzieje się tak dlatego, że pasożyt wywołujący malarię potrzebuje żelaza do wzrostu, więc większe stężenie żelaza we krwi mogłoby potencjalnie sprzyjać rozwojowi choroby. Niedokrwistość może osłabiać jednak układ odpornościowy, przez co dzieci stają się bardziej podatne na zakażenia, w tym malarię.

Chcieliśmy ustalić, czy podawanie suplementów żelaza dzieciom mieszkającym na obszarach, gdzie malaria jest powszechna, jest bezpieczne i skuteczne. W szczególności chcieliśmy sprawdzić, czy podawanie żelaza wpływa na ryzyko:

• wystąpienia malarii klinicznej (czyli gorączki z obecnością pasożytów malarii we krwi);

• wystąpienia ciężkiej malarii (groźniejszej postaci choroby, która może powodować śpiączkę, ciężką niedokrwistość lub niewydolność narządów);

• zgonu; oraz

• hospitalizacji lub wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

Szukaliśmy badań dotyczących podawania suplementów żelaza (z kwasem foliowym lub bez) dzieciom poniżej 18. roku życia mieszkającym na obszarach o dużej transmisji malarii. Uwzględniliśmy wszystkie badania z poprzedniej wersji przeglądu z 2016 roku oraz nowe badania zidentyfikowane później. Do analizy włączyliśmy badania, w których suplementację żelaza porównywano z placebo (tabletką bez substancji czynnej) albo z niestosowaniem leczenia. Wzięliśmy także pod uwagę badania, w których żelazo podawano razem z lekami przeciwmalarycznymi.

Znaleźliśmy 40 badań obejmujących 33 785 dzieci. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do tych wyników na podstawie metody prowadzenia badań i liczby uczestników.

• Suplementacja żelaza powoduje niewielką lub żadną różnicę pod względem częstości występowania malarii klinicznej; nieznacznie zmniejsza ryzyko ciężkiej malarii; oraz może mieć niewielki lub żaden wpływ różnicę w liczbie zgonów, hospitalizacji i wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

• Żelazo podawane razem z kwasem foliowym może powodować niewielką lub żadną różnicę w częstości występowania ciężkiej malarii, zgonów i hospitalizacji.

• Na obszarach, gdzie dostępne są dobre działania zapobiegające malarii (takie jak moskitiery, opryski ograniczające liczbę komarów) oraz dostęp do diagnostyki i leczenia, suplementacja żelaza może zmniejszać ryzyko wystąpienia malarii klinicznej. Natomiast w miejscach, gdzie takie działania nie są dostępne, suplementacja żelaza może zwiększać ryzyko malarii klinicznej.

• Podawanie żelaza połączone z profilaktyką przeciwmalaryczną znacznie zmniejsza ryzyko wystąpienia malarii klinicznej; może nie zmniejszać ryzyka zgonu; oraz prawdopodobnie zmniejsza liczbę hospitalizacji i wizyt w placówkach ochrony zdrowia.

Nasze zaufanie do wyników badań było zróżnicowane. Jesteśmy pewni, że doustna suplementacja żelaza nie zwiększa ryzyka wystąpienia klinicznej lub ciężkiej malarii. W przypadkach, gdy nasze zaufanie było ograniczone, badania nie zawierały szczegółowych informacji o sposobie ich przeprowadzenia, przez co trudniej ocenić wiarygodność wyników. Na obszarach pozbawionych działań zapobiegających malarii i odpowiedniego leczenia dowody są mniej pewne, ponieważ opierają się głównie na wynikach jednego dużego badania. Podsumowując, mamy ograniczone informacje na temat skutków łącznego stosowania żelaza i kwasu foliowego.

Dane naukowe są aktualne na dzień 20 maja 2025 r.

• Znaleźliśmy bardzo ograniczone dane dotyczące tego, w jaki sposób ustalenia finansowe wpływają na dostęp do usług rehabilitacyjnych. W jednym badaniu przeprowadzonym w Chinach oceniono wpływ zakresu ubezpieczenia zdrowotnego na wyniki rehabilitacji. • Należy pilnie przeprowadzić więcej badań w celu ustalenia, jakie rozwiązania z zakresu finansowania usług rehabilitacyjnych przynoszą najlepsze i najbardziej sprawiedliwe społecznie efekty.

Rozwiązania w zakresie finansowania to metody, za pomocą których systemy ochrony zdrowia zarządzają swoimi finansami w celu zapewnienia leczenia. Obejmują one sposoby gromadzenia środków (np. poprzez podatki lub składki ubezpieczeniowe), strukturę systemów ubezpieczeniowych, sposoby opłacania usług (np. przez wypłatę świadczeń rehabilitacyjnych albo zwrot poniesionych kosztów), a także kwestię tego, czy stosowane są zachęty czy też kary finansowe mające wpłynąć na zachowanie pacjentów lub świadczeniodawców.

Chcieliśmy ustalić, co aktualne badania naukowe mówią o rozwiązaniach w zakresie finansowania rehabilitacji. Konkretnie chcieliśmy dowiedzieć się, w jaki sposób różne modele finansowania i systemy płatności wpływają na dostępność, jakość oraz wykorzystanie usług rehabilitacyjnych na całym świecie.

Poszukiwaliśmy przeglądów systematycznych, opublikowanych między 2015 a 2024 rokiem, w których analizowano rozwiązania w zakresie finansowania rehabilitacji.

Znaleźliśmy 2 odpowiednie, niezwiązane z Cochrane przeglądy systematyczne. Jeden z nich wykluczono z naszej analizy ze względu na niską jakość metodologiczną. Do drugiego włączono 18 badań pierwotnych, spośród których tylko jedno skupiało się na rehabilitacji. We wspomnianym przeglądzie systematycznym niezwiązanym z Cochrane na podstawie wyników tego jednego badania (przeprowadzonego w Chinach) stwierdzono, że dzieci z niepełnosprawnością intelektualną objęte ubezpieczeniem zdrowotnym częściej korzystają z usług rehabilitacyjnych niż dzieci nieobjęte ubezpieczeniem.

Prezentowane dane są bardzo ograniczone i fragmentaryczne. Większość badań nie skupiała się na rehabilitacji. Jedyne badanie zawierające dane bezpośrednio związane z naszym pytaniem przeprowadzono wśród specyficznej populacji jednego kraju (dzieci w wieku od urodzenia do 17 lat). Mamy małe zaufanie co do danych pochodzących z tego badania, ponieważ jego uczestnicy nie zostali losowo przydzieleni do grup z ubezpieczeniem/bez ubezpieczenia. Oznacza to, że różnice między grupami mogą wynikać z czynników innych niż posiadanie lub nieposiadanie ubezpieczenia zdrowotnego.

Nie jesteśmy w stanie ustalić, które rozwiązania sprawdzają się najlepiej w finansowaniu usług rehabilitacyjnych. Potrzebujemy więcej wysokiej jakości badań, zwłaszcza w krajach o niskich i średnich dochodach, w celu wsparcia procesów decyzyjnych i zwiększenia dostępu do rehabilitacji.

Prezentowane dane naukowe są aktualne do listopada 2024 roku.

• Terapia manipulacyjna kręgosłupa (SMT; zabieg manualny, podczas którego terapeuta porusza stawami kręgosłupa) może nieznacznie zmniejszyć natężenie bólu i umiarkowanie poprawić funkcjonowanie, w porównaniu z pozorowaną (udawaną) terapią SMT.

• Terapia SMT może w umiarkowanym stopniu zmniejszyć natężenie bólu i znacznie poprawić sprawność w porównaniu z niestosowaniem leczenia.

• W mniej niż połowie badań raportowano działania niepożądane. Pomimo tego, że działania niepożądane, takie jak ból mięśni i przejściowe zwiększenie dolegliwości bólowych występowały często, nie zaobserwowano żadnych poważnych działań niepożądanych związanych z SMT.

Ból odcinka lędźwiowo-krzyżowego kręgosłupa (tzw. ból krzyża) to powszechna dolegliwość, która ogranicza sprawność fizyczną i stanowi ogromne obciążenie dla społeczeństwa. Często skutkuje obniżeniem jakości życia, nieobecnością w pracy oraz znacznymi kosztami leczenia. Przewlekły ból krzyża definiuje się w tym przypadku jako ból trwający dłużej niż 12 tygodni. Skupiliśmy się na osobach odczuwających ból głównie w odcinku lędźwiowo-krzyżowym kręgosłupa oraz na tych, u których ból promieniuje do pośladków i nóg.

Terapia manipulacyjna kręgosłupa (SMT) jest częstą metodą leczenia przewlekłego bólu krzyża, stosowaną na całym świecie przez pracowników ochrony zdrowia, w tym chiropraktyków, terapeutów manualnych i osteopatów. SMT to manualna metoda leczenia kręgosłupa, obejmująca zarówno manipulację, jak i mobilizację, której celem jest zmniejszenie natężenia bólu, poprawa sprawności oraz pomoc pacjentom w powrocie do codziennego funkcjonowania. SMT może obejmować wykonywanie delikatnych ruchów i rozciąganie (zwane mobilizacją) lub wykonywanie szybkich, kontrolowanych pchnięć, którym często towarzyszy słyszalny „trzask” (zwany manipulacją), w celu poprawy zakresu ruchomości i zmniejszenia natężenia bólu.

Chcieliśmy sprawdzić, czy SMT zmniejsza natężenie bólu i poprawia sprawność ruchową u osób z przewlekłym bólem krzyża, a także czy może powodować działania niepożądane. Nie uwzględniliśmy osób z bólem krzyża spowodowanym określoną chorobą, taką jak zakażenie, nowotwór lub złamanie.

Szukaliśmy badań, w których SMT porównywano z:

• udawaną lub pozorowaną SMT;

• niestosowaniem leczenia;

• innymi zachowawczymi metodami leczenia, czyli prostymi, niechirurgicznymi sposobami postępowania, takimi jak ćwiczenia fizyczne.

Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki włączonych badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie do danych naukowych na podstawie zastosowanej metodologii oraz wielkości próby. Niniejszy przegląd jest aktualizacją poprzedniego przeglądu opublikowanego w 2011 roku.

W niniejszym zaktualizowanym przeglądzie zidentyfikowaliśmy 76 badań (opublikowanych w latach 1978–2024) obejmujących 11 866 osób, w których oceniano wpływ stosowania SMT u osób z przewlekłym bólem krzyża. W badaniach uczestniczyły zarówno kobiety, jak i mężczyźni, większość w średnim wieku. Większość badań przeprowadzono w krajach o wysokim dochodzie (53 badania, m.in. w USA i w Wielkiej Brytanii), natomiast 23 badania przeprowadzono w krajach o średnim dochodzie (m.in. w Brazylii i w Indiach). Żadnego badania nie przeprowadzono w krajach o niskim dochodzie.

Różnica wynosząca 10 punktów w 100-punktowej skali jest uważana za istotną dla pacjentów – może ona świadczyć o zauważalnej poprawie w zakresie nasilenia objawów.

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 7 punktów lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które przeszły pozorowaną terapię SMT.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 8,8 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które przeszły pozorowaną terapię SMT.

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 14 punktów lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które nie otrzymały leczenia.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 12,9 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które nie otrzymały leczenia.

Natężenie bólu

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoje natężenie bólu średnio o 4,7 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które otrzymały inną metodę leczenia zachowawczego.

Sprawność

Osoby poddane terapii SMT oceniły swoją sprawność średnio o 4,9 punktu lepiej (w skali od 0 do 100) miesiąc po rozpoczęciu terapii SMT, w porównaniu z osobami, które otrzymały inną metodę leczenia zachowawczego.

Tylko w kilku badaniach raportowano działania niepożądane (tj. niechciane lub szkodliwe skutki) SMT. Obejmowały one bolesność mięśni oraz przejściowe zwiększenie natężenia bólu krzyża. Nie zaobserwowano żadnych poważnych działań niepożądanych związanych ze stosowaniem SMT.

Mamy małe zaufanie do danych naukowych, ponieważ w badaniach zastosowano różne techniki SMT, testowano je w różnym zakresie, a przedstawione wyniki znacznie się różniły. Kilka badań obejmowało niewielką liczbę uczestników, a niektóre z nich przeprowadzono w sposób niewystarczająco rzetelny. W związku z tym efekty SMT mogą być przeszacowane.

Przegląd jest aktualny do 18 października 2024 r.

- Liczba nawrotów przepuklin u dzieci jest podobna po operacji otwartej i laparoskopowej (przeprowadzonej techniką dziurki od klucza).

- U dzieci, które przeszły zabieg metodą laparoskopową odnotowano mniej łagodnych powikłań po zabiegu (np. zaburzeń gojenia się ran lub obrzęków) niż u dzieci, które przeszły operację metodą otwartą.

Przepuklina pachwinowa to guzek lub obrzęk w okolicy pachwiny (między brzuchem a udami), spowodowany przedostaniem się tkanki przez osłabione miejsce w mięśniach. Objawy mogą obejmować wybrzuszenie w okolicy pachwiny, pełny, okrągły brzuch oraz wymioty. W okresie od urodzenia do 15. roku życia przepukliną pachwinową dotkniętych jest około 6,6% chłopców i 0,7% dziewcząt. Jest to jedna z najczęstszych chorób u dzieci, która wymaga leczenia chirurgicznego. Narządy jamy brzusznej (np. jelita) mogą wysunąć się do worka przepuklinowego i istnieje ryzyko ich uwięzienia (tzw. „uwięźnięcia”), co może prowadzić do ich zaciśnięcia. Odsetek przepuklin, które ulegają uwięźnięciu u niemowląt i małych dzieci z przepukliną pachwinową wynosi około 12%. W związku z tym, w przypadku rozpoznania przepukliny we wszystkich przypadkach zaleca się jej operacyjne usunięcie.

Lekarze mogą leczyć przepuklinę za pomocą zabiegu laparoskopowego (wykonywanego przy użyciu kamery i niewielkich narzędzi wprowadzanych przez niewielkie nacięcia w okolicy brzucha) lub zabiegu otwartego (małego nacięcia w pachwinie). Oba mają na celu zamknięcie otworu przepuklinowego i zapobieżenie jego ponownemu pojawieniu się.

Chcieliśmy sprawdzić, czy jedna z metod chirurgicznych jest skuteczniejsza od drugiej pod względem zapobiegania nawrotom przepukliny, ograniczania ryzyka powikłań podczas operacji lub po niej oraz zmniejszania natężenia bólu po zabiegu.

Przeszukaliśmy bazy danych w poszukiwaniu badań porównujących zabiegi laparoskopowe i operacje otwarte przepuklin u dzieci. Uwzględniliśmy wyłącznie badania, w których dzieci przydzielono losowo do jednej z 2 grup zabiegów chirurgicznych. Sprawdziliśmy, jak często dochodziło do nawrotów przepuklin, czy podczas operacji lub po niej wystąpiły jakieś komplikacje, jak silny był ból odczuwany przez dzieci oraz jak długo trwała obserwacja po zabiegu.

Znaleźliśmy 12 badań porównujących laparoskopowe i otwarte operacje przepuklin u 1247 dzieci. Wykazano, że w przypadku obu rodzajów operacji odsetek nawrotów, czyli ponownego pojawienia się przepukliny, był podobny. Nie jesteśmy jednak do końca przekonani, czy obraz ten dobrze odzwierciedla rzeczywistość, ponieważ w obu grupach odnotowano jedynie kilka nawrotów. Nie odnotowano żadnych ciężkich powikłań podczas operacji, a żadne dziecko zakwalifikowane do zabiegu laparoskopowego nie musiało mieć wykonanej operacji otwartej (nie jesteśmy jednak do końca przekonani co do tych wyników, ponieważ nie odnotowano żadnych zdarzeń, które można by uwzględnić). U dzieci, które przeszły zabieg laparoskopowy odnotowano mniej łagodnych powikłań (np. zaburzeń gojenia się rany lub obrzęków) w porównaniu z dziećmi, które przeszły operację metodą otwartą. Podczas krótkiej obserwacji nasilenia bólu po zabiegu nie stwierdziliśmy wyraźnej różnicy między tymi dwiema metodami (jednak jesteśmy bardzo niepewni tego wyniku). W żadnym badaniu nie analizowano długotrwałego bólu.

W niektórych badaniach nie podano jasno, w jaki sposób wybrano dzieci ani w jaki sposób prowadzono obserwację. Natężenie bólu i występowanie powikłań nie zawsze mierzono w ten sam sposób. W większości badań okres obserwacji był krótki, a w żadnym z nich nie raportowano bólu trwającego dłużej niż kilka tygodni. Ogólnie rzecz biorąc, istnieje niewiele badań porównujących zabiegi laparoskopowe i operacje otwarte przepuklin u dzieci. W związku z tym konieczne są dalsze badania, aby wyciągnąć bardziej wiarygodne wnioski.

Zarówno zabieg laparoskopowy, jak i operacja otwarta, mogą wykazywać podobne korzyści i ryzyko powikłań w leczeniu przepuklin pachwinowych u dzieci. Chirurgia laparoskopowa może skutkować mniejszą liczbą drobnych powikłań pooperacyjnych. Potrzebne są dalsze badania wysokiej jakości, które pomogą nam zrozumieć długoterminowe skutki i porównać obie metody w dłuższym okresie czasu.

Ostatni przegląd literatury przeprowadziliśmy w czerwcu 2025 roku.

• Post przerywany, w porównaniu z tradycyjnymi poradami dietetycznymi (jak np. ograniczanie kaloryczności czy zróżnicowana dieta) ma niewielki lub żaden wpływ na zmniejszenie masy ciała i jakość życia u dorosłych z nadwagą lub otyłością. Jesteśmy mniej pewni wyników dotyczących działań niepożądanych.

• W porównaniu z nieudzielaniem porad dietetycznych i wpisaniem na listę oczekujących na interwencję, post przerywany ma niewielki lub żaden wpływ na zmniejszenie masy ciała. Jesteśmy mniej pewni danych dotyczących jakości życia i działań niepożądanych, takich jak uczucie zmęczenia, ból głowy czy nudności.

• W żadnym z uwzględnionych badań nie raportowano informacji na temat zadowolenia uczestników z tej metody, stężenia cukru we krwi czy wyników dotyczących innych problemów zdrowotnych. Potrzebujemy dalszych badań, aby to przeanalizować.

Otyłość jest poważną chorobą, która charakteryzuje się obecnością dużej ilości tkanki tłuszczowej, co może prowadzić do różnych powikłań oraz groźnych chorób (np. cukrzycy typu 2) i zgonu. Liczba osób otyłych na całym świecie zwiększa się, a to z kolei zwiększa obciążenie systemów ochrony zdrowia. Najlepszym sposobem na zmniejszenie ryzyka zdrowotnego i skutków społecznych związanych z nadwagą i otyłością pozostaje redukcja masy ciała. Do tradycyjnych porad dietetycznych zalicza się zmniejszenie kaloryczności posiłków, zmianę nawyków żywieniowych na zdrowsze i spożywanie białka, węglowodanów i tłuszczu w różnych proporcjach. Post przerywany jest stosunkowo nową metodą odchudzania. Polega ona na tym, że ludzie przez pewien czas jedzą mało bądź wcale (post), a następnie jedzą normalnie. Istnieją różne rodzaje postu przerywanego, takie jak jedzenie w określonych godzinach (jedzenie ograniczone czasowo), post w określone dni tygodnia (post całodniowy) lub przeplatanie dni normalnego jedzenia z dniami, kiedy je się bardzo mało (post naprzemienny). Stosowanie postu przerywanego może przyczynić się do ogólnej poprawy stanu zdrowia poprzez korzystne zmiany w funkcjonowaniu organizmu, jednak może również prowadzić do działań niepożądanych, takich jak uczucie zmęczenia, ból głowy czy nudności.

Chcieliśmy się dowiedzieć, czy post przerywany pomaga schudnąć dorosłym z nadwagą lub otyłością skuteczniej niż tradycyjne porady dietetyczne. Dodatkowo chcieliśmy zbadać, jak wpływa na jakość życia, stężenie cukru i lipidów we krwi, oraz czy jego stosowanie powoduje działania niepożądane.

Szukaliśmy badań, w których osoby powyżej 18. roku życia z nadwagą lub otyłością przydzielono losowo do grupy, w której stosowano post przerywany albo do grupy, w której zapewniano tradycyjne porady dietetyczne, nie stosowano leczenia lub wpisywano na listę oczekujących na leczenie. Osoby na liście oczekujących mają ustalony termin leczenia, ale nie zaczynają go od razu; w badaniach porównuje się je z osobami, które rozpoczęły leczenie natychmiast. Uwzględniliśmy badania, w których brały udział osoby z rozpoznanymi chorobami towarzyszącymi otyłości, takimi jak cukrzyca czy choroby nerek, oraz osoby bez takich chorób.

Znaleźliśmy 22 badania obejmujące 1995 osób, które leczono w domach lub w środowiskach pozaszpitalnych. Przeprowadzono je w Europie, Ameryce Północnej, Chinach, Australii i Ameryce Południowej.

W porównaniu z tradycyjnymi poradami dietetycznymi , post przerywany może przynosić niewielką lub żadną różnicę pod względem zmniejszenia masy ciała w porównaniu z wartością wyjściową (21 badań, 1430 osób), a także pod względem jakości życia (3 badania, 106 osób). Nie jesteśmy pewni wpływu stosowania postu przerywanego na odsetek pacjentów osiągających zmniejszenie masy ciała o 5% (4 badania, 472 osoby) oraz na częstość występowania działań niepożądanych (7 badań, 619 osób).

W porównaniu z niestosowaniem leczenia lub wpisaniem na listę oczekujących na leczenie , stosowanie postu przerywanego prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na zmniejszenie masy ciała (6 badań, 427 osób). Nie jesteśmy pewni jego wpływu na jakość życia (1 badanie, 60 osób) oraz na częstość występowania działań niepożądanych (2 badania, 189 osób).

W żadnym z uwzględnionych badań nie raportowano informacji na temat zadowolenia ze stosowania postu przerywanego, stężenia cukru we krwi oraz ogólnych wyników dotyczących innych problemów zdrowotnych.

Mamy umiarkowaną pewność co do wyników dotyczących zmniejszenia masy ciała dla porównania postu przerywanego z niestosowaniem leczenia. Jednak nasza pewność co do pozostałych analizowanych kwestii jest niska lub bardzo niska, ponieważ w większości uwzględnionych badań nie zastosowano rzetelnych metod, próba badawcza była mała i prezentowane wyniki były niejednoznaczne.

Dane są aktualne na dzień 5 listopada 2024 r.

Pytanie badawcze
Czy przyjmowanie kwasu foliowego (folianów) zwiększa ryzyko zachorowania na malarię lub nasila ciężkość jej przebiegu u osób mieszkających na obszarach występowania choroby, które przyjmują leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów?

Najważniejsze informacje
° Osoby, które przyjmowały suplementy zawierające kwas foliowy (sam albo w połączeniu z żelazem) oraz leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów rzadziej pozbywały się pasożytów z organizmu i leczenie częściej okazywało się u nich nieskuteczne.
° Nie ma wystarczającej liczby badań, aby ocenić, czy przyjmowanie kwasu foliowego w mniejszej dawce, np. 400 μg, wpływa na ryzyko zachorowania na malarię lub stan zdrowia osób zakażonych. Obecnie zaleca się przyjmowanie małej dawki przed ciążą oraz w jej wczesnym etapie, aby zapobiegać wystąpieniu wad cewy nerwowej (rozszczepieniu kręgosłupa) u płodu.

Malaria a znaczenie folianów
Malaria to choroba przenoszona przez ukąszenia samic niektórych gatunków komarów. Występuje w ponad 80 krajach. Pasożyt wywołujący malarię potrzebuje kwasu foliowego do wzrostu i przeżycia, dlatego niektóre leki stosowane w profilaktyce i leczeniu malarii blokują jego syntezę. W celu zapobiegania wystąpieniu wad cewy nerwowej, zaleca się przyjmowanie kwasu foliowego (syntetycznej formy folianu) w dziennej dawce 400 μg. Istnieją pewne obawy, że kwas foliowy (szczególnie w dużych dawkach) może wpływać na przebieg malarii oraz skuteczność leków przeciwmalarycznych.

Czego chcieliśmy się dowiedzieć?
Chcieliśmy dowiedzieć się, jak kwas foliowy wpływa na ryzyko zachorowania na malarię oraz jej przebieg u osób przyjmujących leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów na obszarach, gdzie malaria występuje często.

Staraliśmy się odpowiedzieć na następujące pytania:

Profilaktyka: Czy u osób, które nie chorują na malarię i przyjmują profilaktycznie leki przeciwmalaryczne, suplementacja kwasu foliowego zwiększa ryzyko zakażenia malarią lub cięższego przebiegu choroby?

Leczenie: Czy u osób, które chorują na malarię i przyjmują leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów, suplementacja kwasu foliowego wpływa na skuteczność leków przeciwmalarycznych?

Co zrobiliśmy?
Poszukiwaliśmy badań, w których suplementację kwasu foliowego oceniano u osób przyjmujących leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy ich wiarygodność na podstawie tego, w jaki sposób przeprowadzono badania.

Czego się dowiedzieliśmy?
W obecnym przeglądzie uwzględniliśmy 8 badań (3486 badanych); 3 spośród nich dotyczyły profilaktyki, a 5 – leczenia malarii. W większości badań stosowano większe dawki kwasu foliowego ( > 1,0 mg) oraz leki przeciwmalaryczne (skojarzenie sulfadoksyny z pirymetaminą, dalej nazywane SP). W badaniach dotyczących profilaktyki nie uwzględniano głównych punktów końcowych, które chcieliśmy ocenić w tym przeglądzie. W badaniach dotyczących leczenia badani, którzy przyjmowali kwas foliowy i leki przeciwmalaryczne z grupy antyfolianów rzadziej pozbywali się pasożytów (dzień 3), a leczenie częściej było u nich nieskuteczne (nawet do 28 dni po leczeniu) w porównaniu ze stosowaniem tego samego leczenia przeciwmalarycznego, ale bez kwasu foliowego. W większości uwzględnionych badań stosowano SP i kwas foliowy w dawkach większych niż dopuszczalna dawka (maksymalna dawka wynosiła > 1,0 mg). Tylko w jednym badaniu zastosowano kwas foliowy w dziennej dawce 400 μg (zalecanej w zapobieganiu wadom cewy nerwowej); nie zaobserwowano różnicy w eliminacji pasożytów i skuteczności leczenia między grupą badanych otrzymujących kwas foliowy i grupą osób, które nie otrzymywały kwasu foliowego.

Jakie są ograniczenia zgromadzonych danych naukowych?
Ograniczenia tego przeglądu obejmowały niewielką liczbę badań oraz małą liczebność prób, a w żadnym z badań dotyczących profilaktyki nie raportowano interesujących nas głównych punktów końcowych.

Jak aktualne są prezentowane dane naukowe?
Dane są aktualne na 13 września 2024 roku.

– W przypadku chorych hospitalizowanych z powodu COVID-19 stosowanie leków rozrzedzających krew w dużych dawkach powoduje nieznaczną lub żadną różnicę pod względem ryzyka zgonu oraz zwiększa ryzyko mniejszego krwawienia, w porównaniu ze stosowaniem leków rozrzedzającymi krew w małych dawkach. Podawanie leków rozrzedzających krew, w porównaniu z niestosowaniem tych leków, może zmniejszyć śmiertelność.

– Istnieje duże prawdopodobieństwo, że wyniki nowych badań nie zmienią dotychczasowych wniosków dotyczących wpływu stosowania różnych dawek leków rozrzedzających krew na ryzyko zgonu i mniejszego krwawienia. Należy jednak przeprowadzić wysokiej jakości badania, aby przeanalizować konieczność stosowania wspomagania oddechowego; podawania leków rozrzedzających krew w porównaniu z ich niestosowaniem; stosowania różnych leków rozrzedzających krew; oraz długotrwałego ich podawania.

COVID-19 (choroba spowodowana przez SARS-CoV-2 – przyp. tłum.) zwykle atakuje płuca i drogi oddechowe; jednak oprócz problemów z oddychaniem u około 16% hospitalizowanych z powodu COVID-19 występują problemy z naczyniami krwionośnymi, co prowadzi do powstawania skrzeplin w tętnicach, żyłach i w płucach. U prawie połowy wszystkich osób z ciężką postacią COVID-19, przebywających na oddziałach intensywnej terapii, mogą powstawać zakrzepy w żyłach lub tętnicach.

Leki rozrzedzające krew zapobiegają tworzeniu się szkodliwych zakrzepów krwi (zakrzepicy żył głębokich, ZŻG). Mogą one jednak powodować działania niepożądane, takie jak krwawienie. Niektóre wytyczne zalecają podawanie leków rozrzedzających krew przy pierwszym przyjęciu do szpitala z powodu COVID-19, aby zapobiec rozwojowi skrzeplin, zamiast czekania na rozwój skrzepliny, a następnie leczenia jej lekami rozrzedzającymi krew.

Chcieliśmy sprawdzić, czy podawanie leków rozrzedzających krew u chorych hospitalizowanych z powodu COVID-19 jako środka zapobiegawczego zmniejszyło liczbę zgonów w porównaniu z osobami, które nie otrzymały żadnego leczenia lub otrzymały placebo (identycznie wyglądające leczenie, ale bez aktywnego składnika). Ponadto próbowaliśmy ustalić, czy osoby te wymagały mniejszej pomocy przy oddychaniu; czy nadal tworzyły się u nich szkodliwe skrzepliny, czy wystąpiło u nich krwawienie i czy wystąpiły u nich inne objawy niepożądane.

Poszukiwano badań, w których oceniano leki rozrzedzające krew podawane chorym hospitalizowanym z powodu COVID-19 w celu zapobiegania zakrzepom krwi. Badania mogły mieć dowolną konstrukcję, o ile porównywano się w nich leki rozrzedzające krew z innymi lekami rozrzedzającymi krew, niestosowaniem leczenia lub z placebo. Badania mogły odbywać się w dowolnym miejscu na świecie, a uczestnicy mogli być w dowolnym wieku, o ile przebywali w szpitalu z potwierdzoną chorobą COVID-19. Tam, gdzie było to uzasadnione, wyniki analizowaliśmy łącznie.

Uwzględniliśmy 7 badań z udziałem 16 185 chorych hospitalizowanych z powodu COVID-19 przebywających na oddziałach intensywnej terapii, oddziałach szpitalnych lub oddziałach ratunkowych. Badania pochodziły z Brazylii (2), Iranu (1), Włoch (1) i z USA (1), a dwa przeprowadzono w więcej niż jednym kraju. W badaniach brały udział osoby w wieku od 55 do 68 lat. Badania trwały od 15 do 90 dni i dostarczyły dowodów na temat zgonów, krwawień, tworzenia się skrzeplin, długości pobytu w szpitalu i występowania objawów niepożądanych. Odnotowano niewielką liczbę lub brak danych dotyczących konieczności stosowania wspomagania oddechowego (pomocy w oddychaniu), zgonów spowodowanych COVID-19 oraz jakości życia.

Większe dawki leków rozrzedzających krew w porównaniu z mniejszymi dawkami (4 badania, 4647 chorych)
U chorych, którym podawano większe dawki leków rozrzedzających krew, w porównaniu z chorymi otrzymującymi mniejsze dawki, różnica pod względem śmiertelności była niewielka lub żadna. Jednak u osób stosujących większe dawki leku częściej występowały mniejsze krwawienia niż u osób przyjmujących mniejsze dawki antykoagulantów. U chorych, którzy otrzymywali większe dawki leków rozrzedzających krew, występowało prawdopodobnie mniej zatorów płucnych (skrzeplin w płucach lub naczyniach krwionośnych prowadzących do płuc), nieco więcej poważnych (cięższych) krwawień i prawdopodobnie niewiele lub wcale nie różnili się pod względem czasu spędzonego w szpitalu w porównaniu z osobami, które otrzymywały mniejsze dawki badanych leków. Wśród osób, które otrzymywały większe dawki leków rozrzedzających krew, nie stwierdzono różnicy w częstotliwości występowania zakrzepicy żył głębokich czy innych działań niepożądanych w porównaniu z osobami, które otrzymywały mniejsze dawki leków rozrzedzających krew.

Leki rozrzedzające krew w porównaniu z niestosowaniem leczenia (3 badania, 11 538 chorych)
Wśród chorych, którzy otrzymywali leki rozrzedzające krew, odnotowano mniejszą śmiertelność niż u chorych, którzy tych leków nie przyjmowali, jednak wyniki badań są bardzo niepewne.

Z całą pewnością możemy stwierdzić, że podawanie leków rozrzedzających krew w większych dawkach nie wpływa na ryzyko zgonu, ale może zwiększać prawdopodobieństwo występowania krwawienia u chorych hospitalizowanych z powodu COVID-19.

Chociaż nasze zaufanie do danych naukowych jest bardzo ograniczone, chorzy otrzymujący leki rozrzedzające krew mogą być mniej narażeni na ryzyko zgonu w porównaniu z osobami, które nie otrzymywały żadnych leków rozrzedzających krew.

W wyniku naszych poszukiwań znaleźliśmy 62 trwające badania obejmujące 35 470 osób. Przedstawione wyniki badań zostaną przez nas uwzględnione w niniejszym opracowaniu po ich opublikowaniu.

Wyniki badań są aktualne do 14 kwietnia 2021 r.

- W trakcie pandemii, rząd i inne władze powinny jasno komunikować się ze społeczeństwem w temacie sposobów zapewnienia jego bezpieczeństwa. Komunikacja ta powinna być dobrze zaplanowana i opierać się na obopólnym zaufaniu. W planowanie i realizację wzajemnej komunikacji należy zaangażować osoby i społeczności dotknięte pandemią. Komunikacja powinna docierać do wszystkich osób w całej społeczności, w tym również do tych, którzy mają trudności z czytaniem i pisaniem, do osób mówiących w innym języku niż dominujący w społeczności oraz osób borykających się z innymi trudnościami. Jasna komunikacja może poprawić skuteczność w przestrzeganiu środków zapewniających bezpieczeństwo.

- W niniejszym przeglądzie zidentyfikowano 6 tematów, które mogą wyznaczać kierunki najlepszych praktyk w zakresie komunikacji w temacie zdrowia publicznego podczas pandemii. Tematy te to:

1) Wzmocnienie zaufania publicznego i przeciwdziałanie dezinformacji;

2) Dwustronna komunikacja angażująca społeczności, tak aby ludzie mogli mieć wpływ na najskuteczniejszy sposób komunikacji;

3) Rozwój i przygotowanie do komunikacji ogólnopublicznej poprzez rozważenie, kim są odbiorcy i w jaki sposób można zaspokoić różne potrzeby ludzi w obrębie społeczności;

4) Funkcje komunikacji ogólnopublicznej, w tym sposób i czas przekazywania informacji;

5) Wspieranie zmiany zachowań na poziomie zarówno indywidualnym, jak i populacyjnym;

6) Rozwijanie i utrzymywanie na przestrzeni czasu otwartości i zdolności reagowania na komunikację w obszarze zdrowia publicznego.

- Wyniki przeglądu mogą pomóc rządowi i innym władzom w podejmowaniu decyzji dotyczących komunikacji w zakresie zdrowia publicznego podczas pandemii. Ustalenia te są istotne w kontekście pandemii COVID-19 i przyszłych sytuacji kryzysowych związanych ze zdrowiem publicznym. Ustalenia te można zastosować w różnych krajach oraz w różnych sytuacjach wyjątkowych.

- W niniejszym przeglądzie wykryto pewne luki w badaniach. Obejmowały one: komunikację z osobami, które są bardziej narażone na poważne zachorowanie lub śmierć z powodu COVID-19, komunikację w krajach o niższych i średnich dochodach oraz komunikację w środowiskach o nierównościach społecznych. Dalsze badania w tych obszarach mogą pomóc w poszerzeniu wiedzy i ulepszeniu praktyk związanych z komunikacją w czasie pandemii.

Termin „środki fizycznego dystansowania się” opisuje sposoby ograniczenia rozprzestrzeniania się chorób, takich jak COVID-19, poprzez ograniczenie fizycznego kontaktu między ludźmi. Obejmują one śledzenie kontaktów, unikanie tłumów, izolację, kwarantannę oraz środki mające na celu ograniczenie przenoszenia wirusa w szkołach i w miejscach pracy.

Chcieliśmy dowiedzieć się, jakie sposoby komunikacji ze społeczeństwem są najlepsze, aby zwiększyć zrozumienie i stosowanie przez ludzi środków dystansowania fizycznego w celu ochrony siebie i ograniczenia rozprzestrzeniania się COVID-19 i innych podobnych chorób. Również chcieliśmy dowiedzieć się, czy istnieją sposoby komunikacji, które działają lepiej w niektórych grupach w społeczności, w tym u osób znajdujących się w niekorzystnej sytuacji.

Aktualizację przeglądu przeprowadzono w 2020 roku. Przegląd z 2020 r. obejmował badania pierwotne (jakościowe i ilościowe) oraz źródła wtórne (badania przeglądowe i wytyczne).

Szukając tej aktualizacji, skupialiśmy się na wytycznych lub badaniach przeglądowych sprawdzających komunikację w temacie środków zapewniających dystans fizyczny w celu zapobiegania i/lub kontrolowania COVID-19 lub wybranych innych chorób zakaźnych. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki włączonych badań i wytycznych wraz z ustaleniami z przeglądu z 2020 r.

W naszym przeglądzie uwzględniono 68 badań (wytyczne, przeglądy i badania pierwotne [badania przeprowadzone były przez naukowców zbierających oryginalne dane]). Niniejsza aktualizacja dodała 17 wytycznych i 20 przeglądów (uznawanych za badania wtórne) do pierwotnego przeglądu z 2020 roku.

Zidentyfikowaliśmy 6 głównych tematów związanych z planowaniem i wdrażaniem komunikacji dotyczącej dystansu fizycznego podczas pandemii.

Tematy te mogą stanowić podstawę polityki i podejmowania decyzji dotyczących komunikacji w sytuacjach kryzysowych związanych z pandemią i zdrowiem publicznym. Tematy te to: 1) Wzmacnianie zaufania publicznego i przeciwdziałanie dezinformacji; 2) Komunikacja dwukierunkowa; 3) Rozwój i przygotowanie do komunikacji ogólnopublicznej; 4) Cechy komunikacji ogólnopublicznej; 5) Wspieranie zmiany zachowań na poziomie indywidualnym i populacyjnym; 6) Wspieranie i podtrzymywanie otwartości i reakcji na komunikację w zakresie zdrowia publicznego.

Aktualizacja koncentruje się na przeglądach i wytycznych. Zazwyczaj reprezentują one najlepsze dostępne dane naukowe, ale w tej aktualizacji oceniono je głównie jako niskiej lub umiarkowanej jakości. Ze względu na różną konstrukcję badań, ocena ich jakości nie służy do tworzenia hierarchii (rankingu) dowodów.

Mocną stroną tego przeglądu jest to, że główne tematy i ustalenia pochodzą z różnych źródeł, w tym z badań podstawowych, przeglądów i wytycznych. Podobne wyniki często podawano w różnych typach badań, w różnych populacjach i warunkach. Ustalenia z tego zaktualizowanego przeglądu również opierają się na wytycznych z przeglądu z 2020 r., uzupełniając kluczowe ustalenia i wypełniając główne luki. Uzyskanie podobnych wyników w różnych typach badań i dodanie nowych informacji w ramach tej aktualizacji, zwiększa naszą pewność co do wyników, mimo że jakość większości uwzględnionych badań jest niska lub umiarkowana. W związku z faktem, że ostatnie wyszukiwanie nowych danych naukowych miało miejsce w 2021 r., prawdopodobne jest, że obecnie istnieją kolejne, istotne dane naukowe.

Dane naukowe są aktualne do sierpnia 2021 roku.

– Z uwagi na brak solidnych danych naukowych, korzyści płynące ze stosowania ćwiczeń terapeutycznych w przypadku skoliozy idiopatycznej są niejasne.

– U osób noszących ortezę wykonywanie ćwiczeń terapeutycznych może spowolnić postęp krzywizny kręgosłupa.

– W porównaniu z niestosowaniem leczenia, ćwiczenia terapeutyczne mogą mieć niewielki lub żaden wpływ na postęp skoliozy i problemy kosmetyczne, mogą natomiast nieznacznie poprawić jakość życia.

– Konieczne są dalsze badania w tym obszarze, skupiające się na wysoce istotnych klinicznie wynikach, takich jak jakość życia oraz kwestie psychologiczne i kosmetyczne.

Skolioza to stan, który powoduje ogólne trójpłaszczyznowe skrzywienie (deformację) kręgosłupa. Najczęściej występującym typem skoliozy jest typ idiopatyczny, co oznacza, że ​​dokładna przyczyna jej powstawania jest nieznana. Skolioza dotyka 2–3% młodych ludzi w wieku od 10 lat aż do osiągnięcia pełnego wzrostu dziecka. Kiedy skrzywienie kręgosłupa przekroczy określony próg pod koniec wzrastania, może to powodować problemy w dorosłym życiu, takie jak pogorszenie jakości życia, niepełnosprawność, problemy kosmetyczne, ograniczenie aktywności oraz ewentualne problemy z oddychaniem.

W wielu przypadkach krzywizny skolioz są niewielkie i nie wymagają leczenia. Jeśli leczenie zostanie uznane za właściwe, główne opcje zapobiegające progresji skoliozy obejmują ćwiczenia terapeutyczne, ortezę oraz operację. Ze względu na postępujący charakter schorzenia, leczenie u nastolatków rozpoczyna się zazwyczaj dopiero po rozpoznaniu skoliozy i gdy spodziewany jest dalszy wzrost, co oznacza, że ​​ryzyko postępu choroby nadal istnieje. Gdy skrzywienie postępuje, żadna metoda leczenia nie jest w stanie całkowicie wyprostować kręgosłupa. Dzieci z większymi krzywiznami mogą wymagać noszenia gorsetu lub, w przypadku dużych krzywizn, poddania się operacji w celu przywrócenia możliwie najbardziej prawidłowej postawy. Ćwiczenia terapeutyczne są opcją w przypadkach mniej poważnych, ponieważ zmniejszają ryzyko postępu choroby i pozwalają uniknąć stosowania gorsetu. Można je również stosować w poważniejszych skrzywieniach w połączeniu ze stosowaniem gorsetu. W tym przypadku celem jest ograniczenie skutków ubocznych stosowania ortezy (osłabienie mięśni, sztywność, płaskie plecy) i zwiększenie jej skuteczności.

Chcieliśmy się dowiedzieć, czy ćwiczenia terapeutyczne są skuteczne w korygowaniu krzywizn kręgosłupa i pozwalają na odroczenie lub uniknięcie inwazyjnych metod leczenia, takich jak stosowanie gorsetów lub operacji.

Przeszukaliśmy medyczne bazy danych w celu znalezienia badań, w których uczestnicy zostali losowo przydzieleni do jednej z 2 lub więcej grup leczenia, w których porównywano ćwiczenia terapeutyczne z niestosowaniem leczenia, z innymi metodami leczenia niechirurgicznego (takimi jak stosowanie ortez) albo z innymi ćwiczeniami. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy stopień naszego zaufania do danych na podstawie takich czynników, jak metody badawcze i dokładność wyników.

Włączyliśmy 13 badań z udziałem 583 uczestników. Większość uczestników miała małą lub umiarkowaną skoliozę. 5 badań przeprowadzono w Chinach i po 1 badaniu w Brazylii, w Kanadzie, we Włoszech, w Korei, w Turcji, w Arabii Saudyjskiej, w USA i w Egipcie. Ćwiczenia terapeutyczne oceniane w badaniach różniły się pod względem rodzaju i czasu trwania (od 12 do 42 miesięcy).

Nie ma pewności, czy ćwiczenia terapeutyczne są mniej skuteczne niż stosowanie gorsetów w spowalnianiu postępu skoliozy u nastolatków ze skoliozą umiarkowanego stopnia lub czy nieznacznie poprawiają jakość życia.

Nie wiemy, czy różne rodzaje ćwiczeń terapeutycznych mają jakiekolwiek znaczenie w przypadku postępu skoliozy, jakości życia i problemów kosmetycznych.

W żadnym z uwzględnionych badań nie oceniano działań niepożądanych.

Uczestnicy objęci badaniami wiedzieli jakie interwencje otrzymują, dlatego stopień ich zaufania do interwencji mógł wpływać na zgłaszaną na podstawie swoich osobistych doświadczeń poprawę, a wykonywanie ćwiczeń zwiększało ich motywację.

We wszystkich badaniach wzięła udział niewielka liczba uczestników. W związku z tym nie mamy dużego zaufania do ich wyników, ponieważ mogą się one różnić w praktyce klinicznej.

Niniejszy przegląd stanowi aktualizację poprzedniego przeglądu z 2012 roku. Dane naukowe są aktualne do 17 listopada 2022 r.

W niniejszym przeglądzie Cochrane nie wykazano, aby witamina D zapewniała ochronę przed ostrymi zaostrzeniami przewlekłej obturacyjnej choroby płuc (POChP) – przewlekłej, zapalnej choroby płuc powodującej trudności w oddychaniu. Badanie nie wykazało również, aby witamina D łagodziła objawy ogólne u osób chorych na POChP.

Niski poziom witaminy D ("witaminy słońca") we krwi wiąże się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia ciężkich zaostrzeń POChP. W trakcie zaostrzeń pacjenci mają trudności z oddychaniem i nasilony kaszel - ciężkie zaostrzenia choroby definiuje się jako te, które wymagają tabletek lub zastrzyków ze sterydami. Dlatego pomyśleliśmy, że suplementacja mająca na celu zapewnienie odpowiedniego poziomu witaminy D może pomóc zapobiegać zaostrzeniom choroby i poprawić kontrolę objawów.

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy suplementacja witaminy D:

• zmniejsza ryzyko zaostrzeń POChP;

• poprawia kontrolę objawów POChP;

• nie powoduje żadnych negatywnych skutków ubocznych.

Szukaliśmy badań, w których porównywano wpływ witaminy D w porównaniu z placebo (pozorowanym lekiem) na ryzyko ostrych zaostrzeń POChP i kontrolę objawów POChP. Nie zastosowaliśmy żadnych ograniczeń dotyczących dawki podawanej witaminy D, sposobu jej podania ani też czasu trwania badania. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy stopień naszego zaufania do dowodów, biorąc pod uwagę takie czynniki, jak metody badawcze.

Przeanalizowaliśmy również, czy efekty suplementacji witaminą D różniły się w zależności od poziomu witaminy D u uczestników przed przyjęciem suplementów (poziom wyjściowy), początkowego stopnia zaawansowania POChP oraz regularnego stosowania leków sterydowych.

W niniejszym przeglądzie uwzględniliśmy dane z 10 badań, w których wzięło udział łącznie 1372 osoby. Pięć z tych badań dostarczyło danych na temat częstości występowania poważnych zaostrzeń. Badania trwały od sześciu tygodni do 40 miesięcy, a wszystkie skupiały się na konkretnej formie witaminy D, zwanej cholekalcyferolem lub witaminą D 3 . Jest to najpopularniejsza forma witaminy D w tabletkach. Badano również inną formę, zwaną kalcytriolem. Większość uczestników miała łagodną lub umiarkowaną postać POChP, a nieliczni mieli zdiagnozowaną ciężką postać POChP.

• Ogólnie rzecz biorąc, podawanie ludziom suplementów witaminy D ma niewielki lub żaden wpływ na ryzyko zaostrzenia POChP w porównaniu z osobami, którym podawano placebo (pozorowane leki).

• Witamina D nie miała też żadnego wpływu na odsetek osób, u których wystąpił jeden lub więcej epizod zaostrzenia choroby w okresie objętym badaniem.

• Suplementacja witaminy D prawdopodobnie nie ma żadnego wpływu na pojemność płuc ani na ryzyko wystąpienia poważnych, szkodliwych skutków ubocznych.

• Suplementacja witaminy D może mieć niewielki lub żaden wpływ na ryzyko zgonu lub jakość życia uczestników.

• Jesteśmy przekonani, że witamina D nie ma wpływu na zaostrzenia POChP i mamy umiarkowaną pewność, że prawdopodobnie ma niewielki lub żaden wpływ na pojemność płuc i ryzyko wystąpienia poważnych szkodliwych skutków ubocznych.

• Nie mamy jednak pewności co do danych dotyczących ryzyka zgonu z powodu POChP, ponieważ opierają się one na badaniach przeprowadzonych na małej liczbie uczestników. Nie mamy również dużego zaufania do danych dotyczących jakości życia, ponieważ w różnych badaniach stosowano szereg pomiarów, których nie można było łatwo porównywać.

• Nie mamy dużego zaufania do wyników jednego badania, ponieważ polegało na przypominaniu sobie codziennych objawów w ciągu ostatnich dwóch miesięcy bez korzystania z dziennika. Badanie to dostarczyło danych na temat jednego z głównych punktów końcowych, czyli funkcji płuc u osób chorych na POChP. Jednakże, gdy powtórzyliśmy analizę z wyłączeniem tego badania, ogólny wynik nie uległ zmianie – suplementacja witaminy D nie miała wpływu w żadnym z przypadków.

Zalecamy dalsze badania nad bilansem korzyści i szkód związanych ze stosowaniem suplementów witaminy D w POChP u osób, u których początkowe stężenie witaminy D jest bardzo niskie lub bardzo wysokie, ponieważ znaleźliśmy niewiele danych, które pomogły nam odpowiedzieć na pytania dotyczące tych grup.

Dane naukowe są aktualne do 24 sierpnia 2022 r.

W porównaniu z placebo, terapia zimnem może zmniejszyć utratę krwi, natężenie bólu, poprawić zakres ruchu kolana i zmniejszyć krótkotrwały obrzęk po całkowitej wymianie stawu kolanowego (ang. total knee replacement, TKR). Mamy mniejszą pewność co do wpływu interwencji na konieczność przetaczania krwi, funkcjonowanie kolana, łagodzenie bólu, długość pobytu w szpitalu, jakość życia lub poziom aktywności. Chociaż dane naukowe były ograniczone, nie było większych obaw dotyczących ciężkich działań niepożądanych związanych z terapią zimnem.

ChZS jest chorobą degeneracyjną chrząstki stawowej, np. stawów kolanowych. Może powodować ból, ograniczać funkcjonalność i pogarszać jakość życia. TKR może pomóc w tym schorzeniu w dłuższej perspektywie, ale skutki operacji w okresie rekonwalescencji (do 6 miesięcy po operacji) mogą powodować osłabienie i upośledzone funkcjonowanie. Terapia zimnem (krioterapia) polega na stosowaniu niskich temperatur na skórę otaczającą uraz lub miejsce operacji. Można ją wykonać za pomocą worków z lodem lub specjalistycznych urządzeń, które dostarczają schłodzoną wodę do obszaru wymagającego terapii.

Chcieliśmy dowiedzieć się, czy krioterapia wpływa na utratę krwi, natężenie bólu i funkcjonowanie kolana w ciągu 48 godzin po TKR.

Poszukiwaliśmy badań, w których u pacjentów po TKR krioterapię porównywano z placebo. Porównaliśmy i podsumowaliśmy wyniki badań oraz oceniliśmy nasze zaufanie co do wiarygodności tych wyników, opierając się na czynnikach takich jak metodologia badań i liczba uczestników.

Uwzględniliśmy 22 badania kliniczne, w których osoby poddawane TKR otrzymywały jakąkolwiek formę terapii zimnem (łącznie z innymi zabiegami lub bez nich) i porównano ich wyniki z wynikami osób nieotrzymujących żadnej terapii zimnem. Łącznie było to 1839 osób w wieku od 64 do 74 lat. Interesujące nas wyniki dotyczyły fazy ostrej (w ciągu 48 godzin od zabiegu), ale niektóre badania obejmowały okres do 12 tygodni obserwacji.

Utrata krwi

Utrata krwi była o 264 ml mniejsza u osób otrzymujących krioterapię do 13 dni po zabiegu operacyjnym.

• Pacjenci otrzymujący krioterapię stracili 561 ml krwi.

• Pacjenci nieotrzymujący krioterapii stracili 825 ml krwi.

Natężenie bólu (im mniejszy wynik tym mniejsze natężenie bólu)

U osób poddanych krioterapii odnotowano mniejsze o 1,6 punktu natężenie bólu (w skali od 0 do 10 punktów) po 2 dniach od zabiegu.

• Pacjenci poddani krioterapii ocenili u siebie natężenie bólu na 3,2 punktu.

• Pacjenci niepoddani krioterapii ocenili u siebie natężenie bólu na 4,8 punktu.

Przetoczenie krwi

W grupie otrzymującej krioterapię o 42% osób więcej wymagało przetoczenia krwi, czyli o 42 osoby więcej na 100, w okresie do 13 dni po zabiegu.

• 79 na 100 osób otrzymujących krioterapię wymagało przetoczenia krwi.

• 37 na 100 osób nieotrzymujących krioterapii wymagało przetoczenia krwi.

Zakres ruchu kolana

Zakres zgięcia (stawu kolanowego) był o 8,3 stopnia większy u osób otrzymujących krioterapię po opuszczeniu szpitala.

• Osoby poddane krioterapii osiągały zakres 71,2 stopnia zgięcia.

• Osoby niepoddane krioterapii osiągały zakres 62,9 stopnia zgięcia.

Funkcjonowanie kolana

Funkcjonowanie kolana było o 13,2 punktu lepsze, w skali od 0 do 100 punktów, w przypadku osób otrzymujących krioterapię, w 2 tygodnie po zabiegu.

• Osoby poddane krioterapii uzyskały wynik 88,6 punktu.

• Osoby niepoddane krioterapii uzyskały wynik 75,4 punktu

Całkowita liczba działań niepożądanych

Wśród osób otrzymujących krioterapię o 0% osób więcej zgłosiło działania niepożądane, czyli 0 więcej na 100, do 30 dni po zabiegu.

• 2,7 na 100 osób zgłosiło działania niepożądane związane z krioterapią.

• 2,1 na 100 osób nieotrzymujących krioterapii zgłosiło działania niepożądane.

Rezygnacja z udziału w badaniach z powodu działań niepożądanych

Wśród osób otrzymujących krioterapię o 0% osób więcej wycofało się z badania z powodu działań niepożądanych związanych z krioterapią, czyli 0 więcej na 100, do 30 dni po zabiegu.

• 0,4 na 100 osób wycofało się z powodu działań niepożądanych związanych z krioterapią.

• 0,2 na 100 osób nieotrzymujących krioterapii wycofało się z powodu działań niepożądanych związanych z krioterapią.

Mamy niewielkie zaufanie względem danych naukowych wskazujących, że terapia zimnem może nieznacznie zmniejszyć utratę krwi, natężenie bólu i poprawić zakres ruchu stawu kolanowego po operacji. Nie mamy pewności, czy zmniejsza ona ryzyko przetoczenia krwi, poprawia czynność kolana, zwiększa ryzyko wystąpienia działań niepożądanych lub przyczynia się do wycofania uczestników badania z powodu działań niepożądanych. Czynniki, które zmniejszyły naszą pewność, obejmują: wady związanie z projektem badania (uczestnicy nie zostali losowo przydzieleni do grup leczenia; niektórzy uczestnicy zrezygnowali z udziału w badaniu; uczestnicy mogli powiedzieć, jakie leczenie otrzymywali), brak wystarczającej liczby badań lub uczestników, aby mieć pewność co do wyników, oraz znaczne różnice między badaniami zarówno w wynikach, jak i przyjętych metodach.

Dane są aktualne do 27 maja 2022 r.