Czy elektroniczne papierosy mogą pomóc w rzuceniu palenia i czy używanie ich w tym celu ma działania niepożądane?
Papierosy elektroniczne (e-papierosy) z nikotyną mogą pomóc w rzuceniu palenia na co najmniej 6 miesięcy. Działają one skuteczniej niż nikotynowa terapia zastępcza (NTZ) i prawdopodobnie lepiej niż e-papierosy bez nikotyny.
E-papierosy mogą być skuteczniejsze niż niestosowanie wsparcia lub samo wsparcie behawioralne i mogą nie wiązać się z poważnymi działaniami niepożądanymi.
Potrzeba jednak więcej danych naukowych, zwłaszcza tych dotyczących skutków stosowania e-papierosów nowszego typu, które zapewniają lepsze dostarczanie nikotyny niż starsze modele, ponieważ lepsze dostarczanie nikotyny może pomóc większej liczbie osób rzucić palenie.
E-papierosy lub „vape’y” to urządzenia przenośne, które działają poprzez podgrzewanie płynu (tzw. liquidu), który zazwyczaj zawiera nikotynę i substancje smakowe. Ten rodzaj papierosów umożliwia wdychanie nikotyny w postaci pary, a nie dymu. Ponieważ nie zachodzi w nich proces spalania tytoniu, e-papierosy nie narażają użytkowników na kontakt z substancjami chemicznymi o takim stężeniu, które powodują choroby u osób palących tradycyjne papierosy.
Używanie e-papierosów określa się zwykle jako wapowanie. Wiele osób korzysta z e-papierosów jako pomocy w rzuceniu palenia tytoniu. W poniższym przeglądzie skupiamy się przede wszystkim na e‐papierosach zawierających nikotynę.
Czego chcieliśmy się dowiedzieć?Zaprzestanie palenia tytoniu zmniejsza ryzyko wystąpienia wielu chorób. Jednak dla wielu osób zerwanie z nałogiem jest trudne. Chcieliśmy się dowiedzieć, czy używanie e-papierosów może pomóc w rzuceniu palenia oraz czy używanie ich w tym celu może przynieść jakiekolwiek niepożądane skutki.
Co zrobiliśmy?Szukaliśmy badań, w których oceniano stosowanie e-papierosów w celu zaprzestania palenia u osób w każdym wieku.
Interesowało nas:
· ile osób przestało palić na okres co najmniej 6 miesięcy; oraz
· u ilu osób wystąpiły działania niepożądane, zgłaszane po co najmniej tygodniu stosowania e-papierosów.
Czego się dowiedzieliśmy?Znaleźliśmy 80 badań obejmujących 29 861 dorosłych palaczy. Większość z nich przeprowadzono w Stanach Zjednoczonych (40 badań) i Wielkiej Brytanii (16). W większości badań e-papierosy nikotynowe porównano z:
NTZ (np. w postaci plastrów lub gum do żucia);
lekami wspomagającymi rzucenie palenia (warenikliną i cytyzyną);
e-papierosami bez nikotyny;
podgrzewanymi wyrobami tytoniowymi (produktami zaprojektowanymi do podgrzewania tytoniu do wystarczająco wysokiej temperatury, aby uwolnić parę bez spalania go lub bez wytwarzania dymu; różnią się one od e-papierosów, ponieważ podgrzewają liście tytoniu/arkusz, a nie płyn);
saszetkami z nikotyną do stosowania doustnego (saszetkami niezawierającymi tytoniu, które uwalniają nikotynę po umieszczeniu w ustach);
innymi rodzajami e-papierosów zawierającymi nikotynę (np. urządzeniami typu pod, nowszymi modelami);
poradnictwem (wsparciem behawioralnym); lub
niestosowaniem żadnych środków wspomagających proces rzucenia palenia.
Więcej osób rzuca palenie na co najmniej 6 miesięcy dzięki e-papierosom niż dzięki NTZ (11 badań; 4114 osób);
Osoby korzystające z e-papierosów z nikotyną mogą mieć większe szanse na rzucenie palenia na co najmniej 6 miesięcy niż osoby korzystające z e-papierosów bez nikotyny (7 badań, 1918 osób);
E-papierosy z nikotyną mogą pomóc większej liczbie osób rzucić palenie niż samo wsparcie behawioralne lub niestosowanie wsparcia (11 badań, 7214 osób);
Na każde 100 osób stosujących e-papierosy z nikotyną w celu rzucenia palenia, od 8 do 10 może z powodzeniem rzucić palenie, w porównaniu z zaledwie 6 na 100 stosujących NTZ, 6 na 100 stosujących e-papierosy bez nikotyny lub 5 na 100 nieotrzymujących żadnego wsparcia lub objętych wyłącznie wsparciem behawioralnym;
Nie mamy pewności, czy istnieje różnica w częstości występowania działań niepożądanych przy stosowaniu e-papierosów z nikotyną w porównaniu z NTZ, niestosowaniem wsparcia lub stosowaniem wyłącznie wsparcia behawioralnego (chociaż działania niepożądane o łagodnym nasileniu występowały częściej w grupach stosujących e-papierosy z nikotyną w porównaniu z grupami bez wsparcia lub korzystającymi wyłącznie ze wsparcia behawioralnego);
W badaniach porównujących e-papierosy z nikotyną z NTZ odnotowano niewielką liczbę działań niepożądanych, w tym ciężkich. W porównaniu z e-papierosami zawierającymi nikotynę, prawdopodobnie nie ma różnicy pod względem liczby:
poważnych działań niepożądanych, które występują u osób stosujących NTZ;
łagodnych działań niepożądanych, które występują u osób stosujących e-papierosy bez nikotyny.
Jesteśmy przekonani, że e-papierosy nikotynowe pomagają większej liczbie osób rzucić palenie niż NTZ, jednak potrzebujemy więcej danych naukowych dotyczących e-papierosów bez nikotyny.
W badaniach porównujących e-papierosy nikotynowe z terapią behawioralną lub niestosowaniem wsparcia również wykazano większy odsetek osób, które rzuciły palenie przy zastosowaniu e-papierosów nikotynowych, jednak mamy mniejszą pewność co do tych danych, ponieważ uczestnicy badań byli świadomi tego, jakie dokładnie leczenie otrzymują.
Większość naszych ustaleń dotyczących działań niepożądanych może ulec zmianie w miarę pojawiania się nowych danych naukowych, ponieważ często odnotowywano niewiele takich przypadków, a uzyskane wyniki były niejednoznaczne.
Niniejszy przegląd stanowi aktualizację naszego poprzedniego przeglądu opublikowanego w 2025 r. Zaktualizujemy go ponownie, gdy pojawią się nowe dane naukowe. Dane naukowe są aktualne do 1 stycznia 2026 r.